กลางม่านหมอกของป่าดิบเขา มีดอกไม้ชนิดหนึ่งห้อยระย้าอย่างสงบ งดงามด้วยขนสีขาวราวมือชะนี “เอื้องมือชะนี” ไม่ได้มีดีแค่ความสวย หากยังเป็นสัญญาณเตือนถึงความเปราะบางของธรรมชาติที่กำลังเลือนหาย
ความงามที่ต้องเฝ้ารักษา
ในโลกของกล้วยไม้ป่า “เอื้องมือชะนี” คือหนึ่งในสายพันธุ์ที่นักพฤกษศาสตร์และผู้รักธรรมชาติกล่าวถึงด้วยความหวงแหน กล้วยไม้อิงอาศัยชนิดนี้มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Dendrobium senile C.S.P. Parish & Rchb.f. อยู่ในวงศ์ ORCHIDACEAE และเป็นพืชหายากที่จัดอยู่ในกลุ่มใกล้สูญพันธุ์
เอื้องมือชะนี หรือที่รู้จักกันในชื่อ เอื้องนางชะนี เอื้องอีฮุย และขนค่าง มีลำลูกกล้วยทรงแท่งคล้ายดินสอ ยาวประมาณ 10–15 เซนติเมตร ห้อยระย้าลงจากต้นไม้ใหญ่ สิ่งที่ทำให้กล้วยไม้ชนิดนี้โดดเด่นคือ “ขนยาวสีขาว” ที่ปกคลุมแทบทุกส่วนของลำต้นและใบ ให้สัมผัสละมุนตา ราวกับขนมือของชะนีตามชื่อที่เรียกขาน
เมื่อถึงฤดูออกดอก เอื้องมือชะนีจะทิ้งใบ เผยช่อดอกสีเหลืองเข้มเป็นมัน ออกตามข้อบริเวณปลายยอด ช่อละ 2–4 ดอก กลีบปากตรงกลางแต้มสีเขียวอ่อน ดอกบานเต็มที่กว้างราว 5 เซนติเมตร พร้อมกลิ่นหอมอ่อนๆ ที่ลอยคลุ้งในอากาศป่าดิบเขา ช่วงเวลาการออกดอกอยู่ระหว่าง เดือนมกราคมถึงมีนาคม เท่านั้น ทำให้การพบเห็นแต่ละครั้งยิ่งมีคุณค่า
เอื้องมือชะนีพบกระจายพันธุ์ในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ตั้งแต่ประเทศไทย ลาว กัมพูชา เวียดนาม ไปจนถึงมาเลเซียและอินโดนีเซีย โดยมักอาศัยอยู่ในป่าดิบเขาที่มีความชุ่มชื้นสูง แต่ด้วยการเปลี่ยนแปลงของสภาพป่า การบุกรุกพื้นที่ และการลักลอบเก็บพืชป่า ความงามของเอื้องมือชะนีจึงตกอยู่ในความเสี่ยง
การอนุรักษ์และการเรียนรู้คือหัวใจสำคัญในการปกป้องพืชหายากชนิดนี้ แหล่งเรียนรู้ด้านพฤกษศาสตร์อย่าง สวนพฤกษศาสตร์บ้านร่มเกล้าฯ และหน่วยงานด้านทรัพยากรธรรมชาติ จึงมีบทบาทสำคัญในการถ่ายทอดองค์ความรู้ สร้างความตระหนัก และปลูกจิตสำนึกให้ความงามของเอื้องมือชะนีคงอยู่คู่ผืนป่าไทยต่อไป ไม่ใช่เพียงในภาพถ่ายหรือบันทึกทางวิชาการ แต่ในธรรมชาติที่มีชีวิตจริง
