บทความพิเศษจาก อัจฉรา สรวารี มูลนิธิอิสรชน
(หมายเหตุ : นายชัชชาติ สิทธิพันธุ์ ผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร ออกมาตรการเพื่อจัดระเบียบคนไร้บ้านที่รวมตัวกันในย่านถนนราชดำเนิน โดยขอความร่วมมือมิให้ประชาชนนำอาหารและสิ่งของไปบริจาคเพื่อตัดวงจร พร้อมประกาศบังคับใช้ พรบ.รักษาความสะอาด และความเป็นระเบียบเรียบร้อยของบ้านเมือง โดยมีผลตั้งแต่วันที่ 4 ส.ค.2569 เป็นต้นไป ซึ่ง กทม.ได้จัด “บ้านอิ่มใจ” เพื่อรองรับคนไร้บ้านครอบคลุมทั้ง 50 เขต)
มูลนิธิอิสรชน ไม่ได้คัดค้านการจัดระเบียบพื้นที่สาธารณะ แต่เรื่องนี้เราคุยกันมาหลายปีแล้ว ตั้งแต่ชัชชาติ 1 กทม. ก็เคยมีระบบจองคิว มีจุดแจก มีการประสานผู้บริจาค แต่สุดท้ายปัญหาคือ ไม่มีคนรันระบบอย่างจริงจังและต่อเนื่อง
บางวันอาหารล้นเป็น 1000 กล่อง ผู้บริจาคโทรไปก็ไม่รู้ว่าตัวเองได้คิววันไหน สุดท้ายก็กลับมาแจกกันเอง แล้วเราก็กลับมาพูดว่า “มีคนมาแจกโดยไม่แจ้ง” วนแบบนี้มาหลายปี ถ้าจะจัดระเบียบครั้งนี้ เราอยากเห็นการเอาจริงกับ “ระบบผู้แจก” มากกว่าการห้ามแจก แจกได้ แต่ต้องเข้าระบบ มีเจ้าหน้าที่รับผิดชอบโดยตรง รู้ว่าวันนี้มีอาหารกี่ชุด เต็มหรือยัง ขาดอะไร ร้านค้าออนไลน์หรือร้านที่รับฝากทำบุญก็เข้าระบบเดียวกันได้ถ้าข้าวกล่องเต็มแล้ว ก็แจ้งผู้บริจาคว่าเปลี่ยนเป็นอาหารแห้ง ของใช้จำเป็น หรือรอคิวครั้งต่อไปได้
ที่ มูลนิธิอิสรชน เราแจกอาหารเพียงสัปดาห์ละครั้ง เพราะเราไม่ต้องการให้อาหารเป็นปลายทาง วันที่แจกอาหารเราจึงทำงานสวัสดิการไปพร้อมกัน ทั้งประเมินปัญหา เชื่อมสิทธิ ติดตามเคส และจ้างคนไร้บ้านเข้ามาช่วยทำอาหารและทำงาน
ดังนั้น คนที่มาเป็นเจ้าภาพกับเราไม่ได้เพียงซื้อข้าวหนึ่งมื้อ แต่กำลังช่วยให้คนคนหนึ่งได้เข้าสู่กระบวนการพัฒนาคุณภาพชีวิตด้วย
ส่วนการ “จัดระเบียบคนไร้บ้าน” เราอยากให้ระวังไม่ให้กลายเป็นเพียงการทำให้คนหายไปจากพื้นที่ เพราะถ้าบอกว่า “ห้ามนอนตรงนี้” คำถามต่อไปคือ “แล้วคืนนี้เขาไปนอนที่ไหน?”
การมี บ้านอิ่มใจ เป็นเรื่องดีและจำเป็น แต่ที่พักไม่ใช่คำตอบทั้งหมด เพราะคนออกจากที่พักแล้วต้องมีรายได้ มีงาน และมีที่อยู่อาศัยที่จ่ายไหว ฝึกอาชีพแล้วไม่มีตลาดงานรองรับ ก็ไปต่อไม่ได้ มีที่พักแต่ไม่มีรายได้ ก็กลับมาเสี่ยงไร้บ้านอีก
และวันนี้เรากำลังเห็นคนสูงอายุบนถนนมากขึ้น ลองคิดง่าย ๆ ว่า ถ้าคนคนหนึ่งแก่ลง มีเพียงเบี้ยยังชีพ ไม่มีบำนาญ ไม่มีเงินเก็บ ไม่มีบ้าน ไม่มีครอบครัวรองรับ และทำงานต่อไม่ไหว เขาจะอยู่ที่ไหน?
นี่คือเหตุผลที่เราพูดมาตลอดว่า “การไร้บ้าน” ไม่ได้หมายถึงแค่ไม่มีบ้าน แต่มันคือการหลุดออกจากระบบสวัสดิการ จนไม่มีอะไรเหลือรองรับชีวิต!!
เพราะฉะนั้น จัดระเบียบได้ค่ะ แต่ขอให้จัดการ “ระบบ” ก่อนจัดการ “คน”
ทำระบบผู้บริจาคให้จริง เชื่อมอาหารกับสวัสดิการ สร้างตลาดงาน ไม่ใช่แค่ฝึกอาชีพ สร้างทางเลือกเรื่องที่อยู่อาศัย และติดตามคนอย่างต่อเนื่อง
เพราะเมืองที่เป็นระเบียบ ไม่ควรหมายถึงเมืองที่ “มองไม่เห็นคนไร้บ้าน” แต่ควรเป็นเมืองที่มีระบบดีพอ จนคนไม่จำเป็นต้องอยู่บนถนนต่างหาก
#มูลนิธิอิสรชน #คนไร้บ้าน #การจัดระเบียบ #สวัสดิการสังคม
