ท่ามกลางผืนป่าภูหินร่องกล้า ยังมีพรรณไม้โบราณที่ยืนหยัดข้ามกาลเวลา “มณฑิรา” ไม้ดอกดึกดำบรรพ์แห่งวงศ์จำปา งดงาม สงบ และทรงคุณค่าทางธรรมชาติ ราวอัญมณีที่ธรรมชาติถนอมไว้
ท่ามกลางขุนเขาและผืนป่าที่โอบล้อมอุทยานแห่งชาติภูหินร่องกล้า มีพรรณไม้ชนิดหนึ่งยืนตระหง่านอย่างเงียบงัน ราวกับเป็นพยานแห่งกาลเวลา นั่นคือ “มณฑิรา” พรรณไม้ดอกดึกดำบรรพ์ในวงศ์จำปา ซึ่งนักพฤกษศาสตร์ยกย่องว่าเป็นหนึ่งในไม้ดอกที่มีความเก่าแก่ที่สุดเท่าที่โลกยังหลงเหลืออยู่
มณฑิราเป็นไม้ต้นขนาดใหญ่ สามารถเติบโตสูงได้ถึง 35 เมตร ลำต้นแข็งแรง เปลือกหนาสีน้ำตาลเข้ม มีกลิ่นฉุนเฉพาะตัว ทรงพุ่มกลมทึบแผ่กิ่งก้านให้ร่มเงาอย่างสง่างาม ใบเดี่ยวรูปขอบขนาน แผ่นใบหนาและเหนียวคล้ายแผ่นหนัง ผิวใบเป็นมันทั้งสองด้าน สะท้อนถึงการปรับตัวเพื่ออยู่รอดในผืนป่าดึกดำบรรพ์
ความงดงามของมณฑิราปรากฏเด่นชัดยามออกดอก ดอกเดี่ยวออกที่ปลายยอด มีสีขาวอมชมพูไปจนถึงชมพูเข้ม ดอกตูมสีเขียวแกมม่วง กลีบดอกหนา แข็ง และฉ่ำน้ำ เมื่อบานเต็มที่จะมีเส้นผ่านศูนย์กลางราว 6–12 เซนติเมตร งดงามอย่างเรียบง่ายแต่ทรงพลัง ราวกับบทบันทึกจากยุคโบราณที่ยังคงมีชีวิต
หลังการผลิดอก มณฑิราจะติดผลรูปไข่ ภายในมีเมล็ดจำนวนมากสีแดงสด เป็นอีกหนึ่งกลไกธรรมชาติที่ช่วยสืบทอดเผ่าพันธุ์ของพรรณไม้โบราณชนิดนี้ให้ดำรงอยู่ต่อไป
วันนี้ มณฑิรายังคงยืนต้นอย่างสงบในผืนป่าภูหินร่องกล้า เป็นทั้งสมบัติล้ำค่าทางชีวภาพ และเครื่องเตือนใจถึงความสำคัญของการอนุรักษ์ธรรมชาติ เพราะในทุกกลีบดอกและทุกลำต้น คือเรื่องราวของโลกใบเก่าที่ยังมีลมหายใจให้เราได้เรียนรู้และเคารพ
ข้อมูล : สวนพฤกษศาสตร์บ้านร่มเกล้า พิษณุโลก ในพระราชดำริ
ภาพ : อุทยานแห่งชาติภูหินร่องกล้า
ที่มา : สำนักบริหารพื้นที่อนุรักษ์ที่ 11 (พิษณุโลก)
