ผักพื้นบ้านดอกเล็กจากผืนป่าชื้น อุทยานแห่งชาติคลองลาน ซ่อนพลังยาชาธรรมชาติ ‘Spilanthol’ สมุนไพรที่ทั้งกินได้ รักษาได้ และสืบทอดภูมิปัญญาชาวบ้านมาช้านาน
สารคดี : ผักคราดหัวแหวน ยาชาธรรมชาติจากผืนป่า
ท่ามกลางความเขียวชอุ่มของผืนป่าชื้นในเขต อุทยานแห่งชาติคลองลาน มีพืชล้มลุกขนาดเล็กชนิดหนึ่งที่อาจไม่สะดุดตาใครนัก แต่กลับซ่อนคุณค่าทางสมุนไพรไว้อย่างน่าทึ่ง นั่นคือ ผักคราดหัวแหวน (Acmella oleracea) ผักพื้นบ้านที่อยู่คู่ครัวและตำรายาแผนไทยมาอย่างยาวนาน
ผักคราดหัวแหวนมีดอกกลมสีเหลืองอมส้ม เมื่อเคี้ยวจะให้รสเผ็ดร้อนจนเกิดอาการชาลิ้น นั่นเป็นผลจากสารสำคัญที่ชื่อว่า Spilanthol ซึ่งมีฤทธิ์เป็นยาชาเฉพาะที่ ชาวบ้านจึงนิยมใช้ดอกหรือใบเคี้ยวบรรเทาอาการปวดฟัน แก้แผลในปาก หรือบรรเทาอาการเจ็บคอมาแต่โบราณ
นอกจากสรรพคุณทางยา ผักคราดหัวแหวนยังเป็นผักพื้นบ้านที่กินได้ นิยมนำมาเป็น ผักเหนาะ ผักเคียง หรือใส่ในแกงพื้นถิ่น เพื่อเพิ่มกลิ่นหอมและรสเผ็ดซ่าอันเป็นเอกลักษณ์ พืชชนิดนี้ชอบขึ้นในพื้นที่ชื้นแฉะ เจริญเติบโตง่าย สะท้อนความอุดมสมบูรณ์ของระบบนิเวศป่า
ผักคราดหัวแหวนจึงไม่ใช่เพียงพืชริมทาง หากแต่เป็นตัวแทนของภูมิปัญญาท้องถิ่นที่ผสาน “อาหารและยา” ไว้ในต้นเดียว สมุนไพรเล็ก ๆ จากผืนป่า ที่ย้ำเตือนว่า ธรรมชาติยังคงมอบคำตอบเรื่องสุขภาพให้มนุษย์เสมอ หากเราเรียนรู้และใช้มันอย่างเข้าใจและยั่งยืน
