สำนักงานพัฒนาการวิจัยการเกษตร (องค์การมหาชน) หรือ ARDA เปิดผลสำเร็จงานวิจัยยกระดับ 2 สินค้าสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ (GI) จ.สกลนคร ครามผงเพิ่มมูลค่าสูงสุด 6 เท่า และอาหารโคขุนจากวัตถุดิบท้องถิ่น ลดต้นทุนอาหารโคขุนได้ 39% โดยได้จัดกิจกรรม “งานวันถ่ายทอดเทคโนโลยี เพื่อขยายผลความสำเร็จของงานวิจัย” ระหว่างวันที่ 11–12 พฤศจิกายนที่ผ่านมา นำคณะผู้บริหาร นักวิจัย และสื่อมวลชนลงพื้นที่จังหวัดสกลนคร เพื่อศึกษาผลการนำเทคโนโลยีไปใช้จริง และติดตามการขยายผลสู่เครือข่ายเกษตรกรเป้าหมาย 410 ราย พร้อมเชื่อมโยงผู้ผลิตกับตลาดภาคเอกชน เพื่อสร้างมูลค่าเพิ่มและโอกาสทางรายได้ให้ชุมชน
ดร.ทวีศักดิ์ ธนเดโชพล ผู้อำนวยการ ARDA กล่าวว่า จ.สกลนคร มีจุดแข็งทั้งด้านภูมิปัญญาท้องถิ่น และสินค้าเกษตรคุณภาพสูง โดยเฉพาะครามธรรมชาติและเนื้อโคขุนโพนยางคำ ซึ่งเป็นสินค้าที่มีชื่อเสียงและได้รับการขึ้นทะเบียน GI แต่แม้สินค้าทั้งสองจะมีศักยภาพทางการตลาด เกษตรกรยังเผชิญข้อจำกัดด้านต้นทุนการผลิต การรักษามาตรฐาน และการสร้างรายได้ให้คุ้มค่ากับการลงทุน ARDA จึงสนับสนุนทุนวิจัยเพื่อนำเทคโนโลยีเข้ามาแก้ปัญหาเฉพาะด้าน ทั้งการพัฒนา “ครามผงพร้อมย้อม” เพื่อเพิ่มมูลค่าวัตถุดิบและยกระดับผ้าย้อมครามสู่มาตรฐาน GI และการพัฒนา “อาหารโคขุนจากวัตถุดิบท้องถิ่น” เพื่อลดต้นทุนอาหารสัตว์ตลอดรอบการเลี้ยง โดยขยายผลร่วมกับมหาวิทยาลัยและภาคเอกชน เพื่อให้เกษตรกรนำเทคโนโลยีไปใช้ได้จริงและมีตลาดรองรับ สอดคล้องกับเป้าหมายของแผนงาน APP TECH ที่ตั้งเป้าให้เกษตรกร 20,000 ครัวเรือน มีรายได้เพิ่มขึ้นไม่น้อยกว่าร้อยละ 20 ภายใน 2 ปี
พลิกครามเปียกสู่ครามผง เพิ่มมูลค่าวัตถุดิบ 6 เท่า
สำหรับผลิตภัณฑ์จากคราม ในปี 2567 ผ้าย้อมครามสร้างมูลค่าการจำหน่ายกว่า 711 ล้านบาท และเป็นหนึ่งในสินค้าชุมชนสำคัญของจังหวัด อย่างไรก็ตาม ผู้ผลิตรายย่อยยังเผชิญข้อจำกัด โดยเฉพาะเนื้อครามเปียกที่มีน้ำหนักมาก เก็บรักษาและขนส่งได้ยาก เสี่ยงต่อการเสื่อมคุณภาพ ขณะที่ผู้ผลิตผ้าย้อมครามบางส่วนยังขาดเทคโนโลยีควบคุมกระบวนการผลิต และการพัฒนาสินค้าให้ได้มาตรฐาน ซึ่งเป็นอุปสรรคต่อการเพิ่มราคา และขยายตลาด ARDA จึงสนับสนุนทุนวิจัยให้ ดร.ศศิกานต์ สังข์ทอง มหาวิทยาลัยราชภัฏสกลนคร พัฒนาและขยายผลนวัตกรรม “ครามผงพร้อมย้อม” เปลี่ยนเนื้อครามเปียกให้เป็นครามผงที่เก็บรักษาและขนส่งสะดวก ลดความเสี่ยงจากการเสื่อมคุณภาพ และเพิ่มมูลค่าวัตถุดิบต่อกิโลกรัมได้สูงสุด 6 เท่า โดยเนื้อครามเปียก 4 กก. ผลิตเป็นครามผงได้ 1 กก. ส่งผลให้เกษตรกรผู้ผลิตครามมีกำไรสุทธิหลังหักต้นทุนเพิ่มจาก 5,600 บาท เป็น 7,400 บาทต่อไร่ หรือเพิ่มขึ้นร้อยละ 32
ขณะเดียวกัน งานวิจัยยังต่อยอดสู่การยกระดับกระบวนการผลิตผ้าย้อมครามให้ได้มาตรฐานผลิตภัณฑ์ชุมชน (มผช. 172/2559) และมาตรฐาน GI ควบคู่กับการใช้เครื่องอบแห้งพลังงานแสงอาทิตย์ร่วมกับฮีตเตอร์ ช่วยลดระยะเวลาการทำแห้งจากประมาณ 3 วัน เหลือเพียง 3–6 ชั่วโมง ลดข้อจำกัดจากสภาพอากาศ และเพิ่มประสิทธิภาพการผลิต ที่สำคัญการยกระดับมาตรฐาน ยังช่วยเพิ่มราคาจำหน่ายผ้าคลุมไหล่จากเดิมผืนละ 250 บาท เป็น 600 บาท สำหรับสินค้ามาตรฐาน มผช. และสูงถึง 1,200 บาท สำหรับสินค้ามาตรฐาน GI โดยกรณีศึกษาผู้ผลิตที่มีกำลังการผลิตเท่าเดิม พบว่ากำไรสุทธิเพิ่มขึ้นประมาณ 3–6 เท่า สะท้อนให้เห็นว่าการเพิ่มรายได้ไม่จำเป็นต้องผลิตสินค้าให้มากขึ้นเพียงอย่างเดียว แต่สามารถสร้างมูลค่าเพิ่มจากคุณภาพและมาตรฐานได้
ทั้งนี้ โครงการตั้งเป้าขยายผลเทคโนโลยีสู่เกษตรกร 200 ราย จาก 6 กลุ่ม ใน 6 อำเภอของ จ.สกลนคร พร้อมเชื่อมโยงตลาดผ่านเครือข่ายผู้รับซื้อและผู้ประกอบการ อาทิ บริษัท ฅญาบาติก จำกัด Sandals World แบรนด์ PALIT ร้านครามหอม ร้านครามฮัก และร้านเฮือนนางคราม เพื่อเพิ่มช่องทางจำหน่ายให้ผู้ผลิตในชุมชน โดยคาดว่าหากเกษตรกรทั้ง 200 ราย สามารถผลิตผ้าย้อมครามได้ตามมาตรฐาน มผช. จะมีกำไรเพิ่มขึ้นเฉลี่ยรายละ 3,000–3,500 บาทต่อเดือน คิดเป็นมูลค่าทางเศรษฐกิจที่เพิ่มขึ้นในชุมชนประมาณ 7.2–8.4 ล้านบาทต่อปี ซึ่งเป็นการประมาณการเบื้องต้นตามเป้าหมายของโครงการวิจัยลดต้นทุนอาหารโคขุนโพนยางคำ 39% ประหยัดกว่า 26,000 บาทต่อตัว
“เนื้อโคขุนโพนยางคำ” เป็นหนึ่งในสินค้า GI ที่สร้างชื่อเสียงให้จังหวัดสกลนคร และเป็นที่รู้จักในตลาดเนื้อคุณภาพสูง แต่กว่าจะได้เนื้อโคขุนคุณภาพดี เกษตรกรต้องใช้เวลาเลี้ยงนานถึง 18 เดือน พร้อมแบกรับต้นทุนค่าอาหารตลอดระยะเวลาการขุน โดยเฉพาะอาหารสำเร็จรูปที่มีราคาสูง แม้จะจำหน่ายโคได้ราคาดี แต่ต้นทุนอาหารที่สะสมตลอดการเลี้ยงก็อาจทำให้กำไรที่เหลืออยู่ลดลง ARDA จึงสนับสนุนทุนวิจัยให้ นางพรรณนภา หาญมนตรี มหาวิทยาลัยราชภัฏสกลนคร พัฒนาและขยายผลเทคโนโลยี “อาหารผสมครบส่วน (Total Mixed Ration: TMR)” โดยนำวัตถุดิบและผลพลอยได้ทางการเกษตรในท้องถิ่น 12 ชนิด เช่น ฟางข้าว กากมันสำปะหลัง และกากตะกอนปาล์ม มาพัฒนาเป็นสูตรอาหารที่มีสารอาหารเหมาะสมกับความต้องการของโค ใช้ร่วมกับอาหารสำเร็จรูปของสหกรณ์ฯ เพื่อลดการพึ่งพาอาหารสำเร็จรูปที่มีต้นทุนสูง โดยยังคำนึงถึงคุณภาพเนื้อโคขุน
ผลวิจัยพบว่า การใช้อาหารสูตรดังกล่าวตลอดรอบการขุน 18 เดือน ช่วยลดต้นทุนค่าอาหารจากประมาณ 66,900 บาท เหลือ 40,800 บาทต่อตัว หรือประหยัดได้กว่า 26,000 บาท คิดเป็นร้อยละ 39 ขณะที่กรณีศึกษาโคขุนซึ่งมีน้ำหนักและคุณภาพเนื้ออยู่ในเกณฑ์เดียวกัน ยังคงมีมูลค่าจำหน่ายประมาณ 100,980 บาทต่อตัวเท่าเดิม ส่งผลให้เกษตรกรมีรายได้เหลือหลังหักเฉพาะต้นทุนค่าอาหารเพิ่มขึ้น (ไม่รวมต้นทุนพันธุ์โค ค่าแรง และค่าใช้จ่ายอื่นในการเลี้ยง)
นอกจากช่วยลดภาระต้นทุนของผู้เลี้ยงโคแล้ว เทคโนโลยีดังกล่าวยังสร้างโอกาสให้เกษตรกรผู้ปลูกพืชในพื้นที่ เนื่องจากวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตรอย่างฟางข้าวและกากมันสำปะหลัง สามารถนำมาใช้เป็นวัตถุดิบผลิตอาหารสัตว์ได้ ช่วยเพิ่มมูลค่าและสร้างโอกาสให้เกิดรายได้หมุนเวียนในชุมชน โดยโครงการตั้งเป้าขยายผลสู่เกษตรกรผู้เลี้ยงโคขุน 210 ราย ใน 4 อำเภอ พร้อมเชื่อมโยงตลาดผ่านเครือข่ายผู้รับซื้อ ได้แก่ สหกรณ์การเลี้ยงปศุสัตว์ กรป.กลาง โพนยางคำ จำกัด นครพนมบีฟ และสหกรณ์การเกษตรหนองสูง หากเกษตรกรทั้ง 210 รายนำสูตรอาหารดังกล่าวไปใช้เลี้ยงโคขุนรายละ 1 ตัว คาดว่าจะช่วยลดต้นทุนค่าอาหารรวมได้ประมาณ 5.48 ล้านบาทต่อรอบการเลี้ยง
