ถนนเปื้อนเลือด รัฐบาลเปื้อนคำแก้ตัว

ปี 2568 รับแจ้งตาย 12,428 ราย เฉลี่ยวันละ 34 ชีวิต—เจ็บอีกกว่า 8.6 แสน เลิกเอาป้ายรณรงค์ปิดบังความล้มเหลว! ทุกศพมีครอบครัว ทุกความสูญเสียมีอนาคตพังตาม

เสียงโทรศัพท์กลางดึกเพียงครั้งเดียว อาจเปลี่ยนบ้านที่มีเสียงหัวเราะให้กลายเป็นบ้านที่ไม่มีวันเหมือนเดิม

คนที่ออกไปทำงานไม่ได้กลับมากินข้าว คนที่บอกลูกว่า “เดี๋ยวพ่อกลับ” ไม่มีโอกาสรักษาคำพูด ส่วนคนที่รอดชีวิต บางคนต้องเริ่มต้นใหม่บนรถเข็น พร้อมภาระที่ไม่มีใครในครอบครัวเตรียมรับมือ

สำหรับราชการ ความตายอาจถูกบันทึกเพิ่มอีกหนึ่งราย แต่สำหรับคนที่รออยู่บ้าน นั่นอาจเป็นรายได้ทั้งหมด เป็นพ่อของลูก เป็นลูกคนเดียวของแม่ เป็นความหวังสุดท้ายของคนแก่สองคนหนึ่งชีวิตที่ดับลง อาจทำให้หลายชีวิตต้องอยู่ต่ออย่างแตกสลาย

ข้อมูลจาก ศูนย์ข้อมูลอุบัติเหตุ เพื่อเสริมสร้างวัฒนธรรมความปลอดภัยทางถนน หรือ Thai RSC ซึ่งสำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาตินำเสนอในรายงานภาวะสังคมไทย ไตรมาสสี่และภาพรวมปี 2568 ระบุว่า ข้อมูล ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2568 มีการรับแจ้งผู้ประสบภัยทางถนนสะสม 874,026 ราย แบ่งเป็นผู้บาดเจ็บ 861,435 ราย ผู้เสียชีวิต 12,428 ราย และผู้ทุพพลภาพ 163 ราย (nesdc.go.th⁠)

เมื่อนำยอดผู้เสียชีวิตหารด้วย 365 วัน เท่ากับเฉลี่ยประมาณ วันละ 34 ชีวิต ส่วนผู้บาดเจ็บเฉลี่ยประมาณ วันละ 2,360 ราย

นี่คือข้อมูลรับแจ้งในระบบ Thai RSC ตามช่วงเวลาที่ระบุ ไม่ใช่ยอดประมาณการหรือยอดจากฐานข้อมูลบูรณาการอื่น แต่เพียงข้อมูลชุดนี้ก็หนักพอจะถามผู้บริหารประเทศว่า เรายอมให้ความสูญเสียระดับนี้กลายเป็นเรื่องธรรมดาได้อย่างไร

เพื่อความเป็นธรรม ต้องยอมรับด้วยว่า ผู้เสียชีวิตในฐานข้อมูลดังกล่าวลดลงจาก 14,173 รายในปี 2567 เหลือ 12,428 รายในปี 2568 หรือลดลงร้อยละ 12.3 ขณะที่ผู้บาดเจ็บเพิ่มขึ้นร้อยละ 0.8 (nesdc.go.th⁠)

การลดลงเป็นเรื่องที่ควรสนับสนุน แต่คนตายกว่าหมื่นรายไม่ใช่ตัวเลขที่รัฐบาลจะใช้เป็นจุดจบของความรับผิดชอบสำหรับครอบครัวที่เสียคนรัก ความสูญเสียไม่ได้เบาลงเพราะกราฟของประเทศดูดีขึ้น

รัฐบาลทุกชุด รวมถึงรัฐบาลที่ถืออำนาจอยู่วันนี้ ต้องถูกถามอย่างตรงไปตรงมาว่า ความปลอดภัยทางถนนสำคัญจริงเพียงใดในบัญชีลำดับงานของท่าน

ความจริงใจพิสูจน์ด้วยคำประกาศไม่ได้ ต้องพิสูจน์ด้วยงบประมาณที่ถึงจุดเสี่ยง กฎหมายที่ใช้เสมอหน้า ถนนที่ปลอดภัยขึ้น และความสูญเสียที่ลดลงต่อเนื่อง

ถ้ารัฐบาลยังทำให้ประชาชนเห็นความเอาจริงได้เพียงตอนเปิดศูนย์ ตั้งโต๊ะแถลง และปล่อยแถวช่วงเทศกาล ก็อย่าตำหนิประชาชนที่ตั้งคำถามว่า นี่คือการแก้ปัญหา หรือการจัดฉากให้เห็นว่ากำลังแก้ปัญหา

การรณรงค์ปีใหม่และสงกรานต์มีประโยชน์ แต่ชีวิตคนไม่ได้มีค่าเฉพาะช่วงเทศกาล คนขี่รถไปทำงานในเช้าวันธรรมดาก็มีครอบครัว คนเดินข้ามถนนในคืนวันอังคารก็มีสิทธิกลับบ้าน

ความตายไม่มีวันหยุดราชการ งานป้องกันก็ต้องไม่มีฤดูปิดทำการคำว่า “ประมาท” ก็ไม่ควรเป็นฝาปิดการสอบสวนทุกคดี

คนเมาแล้วขับต้องรับผิด คนขับเร็ว ฝ่าไฟแดง ย้อนศร และใช้โทรศัพท์ขณะขับรถต้องรับผิด แต่ต้องตรวจสอบต่อให้ถึงว่า ถนนออกแบบอย่างไร ทางแยกมองเห็นชัดหรือไม่ รถสมบูรณ์หรือเปล่า คนขับพักเพียงพอหรือยัง และระบบการทำงานกำลังบีบให้ต้องเสี่ยงหรือไม่ ความผิดของคนขับไม่ลบความรับผิดชอบของผู้ดูแลถนน ผู้ประกอบการ หรือหน่วยงานกำกับ

จุดเสี่ยงที่ได้รับแจ้งแล้วต้องมีเจ้าภาพ มีเวลาสิ้นสุดการแก้ไข และมีคำอธิบายต่อสาธารณะ หากจำเป็นต้องรองบประมาณ ก็ต้องมีมาตรการลดความเสี่ยงระหว่างรอ ประชาชนไม่ควรถูกปล่อยให้ใช้ชีวิตเป็นเครื่องทดสอบว่าถนนเส้นไหนต้องแก้ไข

ทางม้าลายต้องมีมากกว่าสีบนพื้น เขตโรงเรียนต้องมีมากกว่าป้ายเตือน ทางเท้าต้องเดินได้จริง งานก่อสร้างต้องมองเห็นและผ่านได้อย่างปลอดภัยทั้งกลางวันและกลางคืน ถนนที่ผ่านชุมชนต้องคำนึงถึงเด็ก คนแก่ และคนพิการด้วย

ความสะดวกของรถไม่ควรมีน้ำหนักมากกว่าชีวิตของคน
อีกด้านหนึ่ง รัฐต้องเลิกมองความปลอดภัยแยกจากปากท้อง คนทำงานจำนวนมากพึ่งรถจักรยานยนต์เพราะต้นทุนและความจำเป็น หากจะให้ประชาชนเลือกการเดินทางที่ปลอดภัยกว่า ก็ต้องสร้างขนส่งสาธารณะที่เข้าถึงได้ ใช้งานได้จริง และจ่ายไหว

การสั่งให้คนเลือกทางที่ปลอดภัย โดยไม่มีทางเลือกให้เขา เป็นคำสั่งที่ง่ายสำหรับคนพูดและยากสำหรับคนต้องทำตาม

ภาคธุรกิจก็ต้องรับผิดชอบ บริษัทขนส่งต้องตรวจสภาพรถจริง จัดเวลาพักจริง และไม่ใช้กำหนดส่งสินค้าบีบให้คนขับฝืนร่างกาย แพลตฟอร์มส่งอาหารและพัสดุต้องตรวจสอบว่าระบบค่าตอบแทนหรือการประเมินผลงานกำลังกดดันให้คนทำงานเสี่ยงหรือไม่

กำไรไม่ควรเกิดจากการผลักต้นทุนความปลอดภัยไปให้คนขับและผู้ร่วมทางเมื่อเกิดความสูญเสีย ผลกระทบไม่ได้จบลงพร้อมการเก็บซากรถ

ครอบครัวหนึ่งอาจสูญเสียเสาหลัก อีกครอบครัวอาจต้องมีคนออกจากงานมาดูแลผู้บาดเจ็บ เด็กอาจต้องเปลี่ยนแผนการศึกษา เงินออมอาจหมดไปกับค่าเดินทางและการฟื้นฟู หนี้สินอาจเพิ่มขึ้น ขณะที่ความเศร้าและความหวาดกลัวยังอยู่ต่อไปอีกนาน คำว่า “บ้านแตกสาแหรกขาด” จึงไม่ใช่เพียงถ้อยคำสะเทือนใจ แต่เป็นความเปลี่ยนแปลงที่อุบัติเหตุอาจทิ้งไว้กับครอบครัวจริง ๆ

รัฐบาลที่จริงใจต้องทำให้เห็นอย่างน้อยสามเรื่องพร้อมกัน คือ ป้องกันก่อนชน ลดความรุนแรงเมื่อเกิดเหตุ และไม่ทอดทิ้งผู้ได้รับผลกระทบ

เริ่มจากเปิดข้อมูลรายจังหวัดและจุดเสี่ยงให้ประชาชนตรวจสอบได้ ระบุฐานข้อมูล วันที่ปรับปรุง หน่วยงานเจ้าภาพ งบประมาณ และกำหนดเสร็จให้ชัด ไม่ปล่อยให้ตัวเลขหลายระบบถูกหยิบมาใช้ตามความสะดวกในการแถลงผลงาน

ประเมินผู้บริหารจากความปลอดภัยที่ดีขึ้น ไม่ใช่จำนวนครั้งที่ประชุม จัดการความเร็วให้เหมาะกับพื้นที่ โดยเฉพาะโรงเรียน ตลาด และชุมชน ใช้ทั้งการออกแบบถนนและการบังคับใช้กฎหมายอย่างต่อเนื่อง การติดป้ายอย่างเดียวไม่เพียงพอ หากถนนยังเอื้อให้ขับเร็วและผู้ฝ่าฝืนไม่รู้สึกว่าจะต้องรับผิด

ตรวจเมาแล้วขับตามพื้นที่และช่วงเวลาเสี่ยงอย่างสม่ำเสมอ บังคับใช้กฎหมายเสมอหน้า มีช่องทางตรวจสอบเจ้าหน้าที่ และติดตามผลว่ามาตรการช่วยลดเหตุได้จริงหรือไม่

สำหรับประชาชน การป้องกันต้องเริ่มทุกครั้งก่อนออกเดินทาง ดื่มแล้วไม่ขับ วางแผนคนขับที่ไม่ดื่มหรือทางกลับไว้ล่วงหน้า ง่วงต้องหยุดพักในที่ปลอดภัย ไม่ฝืนขับ ไม่ใช้โทรศัพท์ขณะควบคุมรถ เว้นระยะห่าง และลดความเร็วเมื่อฝนตก มองเห็นไม่ชัด หรือผ่านบริเวณที่มีคนเดินเท้า

คนขี่และคนซ้อนรถจักรยานยนต์ต้องสวมหมวกนิรภัยที่ได้มาตรฐาน ขนาดพอดี และรัดสายคางทุกเที่ยว ผู้โดยสารรถยนต์ต้องคาดเข็มขัดทุกที่นั่ง เด็กควรใช้ที่นั่งนิรภัยที่เหมาะกับขนาดตัว พร้อมตรวจยาง เบรก ไฟ และสภาพรถอย่างสม่ำเสมอ

คำว่า “แค่นี้เอง” ไม่ควรเป็นเหตุผลให้ถอดอุปกรณ์ป้องกันออกจากชีวิต ครอบครัวและโรงเรียนต้องสอนการใช้ถนนผ่านการปฏิบัติ ผู้ใหญ่ต้องเป็นตัวอย่าง ไม่ให้เด็กขับรถก่อนมีคุณสมบัติและทักษะพร้อม และไม่สอนเรื่องวินัยด้วยปาก ขณะพาเด็กฝ่าไฟแดงด้วยตัวเอง

ส่วนระบบช่วยเหลือหลังเกิดเหตุต้องมีความพร้อม ตั้งแต่รับแจ้ง กู้ชีพ ส่งต่อ รักษา ไปจนถึงฟื้นฟู ผู้รอดชีวิตต้องเข้าถึงการดูแลทั้งร่างกายและจิตใจ ครอบครัวต้องได้รับคำแนะนำเรื่องสิทธิและความช่วยเหลือโดยไม่ต้องวิ่งหาหน่วยงานจนหมดแรง

เด็กที่สูญเสียพ่อแม่ไม่ควรได้รับเพียงเงินช่วยเหลือครั้งเดียวแล้วถูกปล่อยให้ต่อสู้กับอนาคตตามลำพัง ผู้พิการไม่ควรถูกลืมทันทีที่ออกจากโรงพยาบาล

สื่อมวลชนเองก็ต้องตามให้ไกลกว่าภาพรถพัง ต้องถามว่าจุดเสี่ยงได้รับการแก้หรือยัง ผู้เกี่ยวข้องรับผิดชอบอย่างไร และครอบครัวผู้สูญเสียได้รับการดูแลเพียงใด

ประเทศนี้ไม่ควรต้องรอให้เกิดเหตุใหญ่ก่อนจึงจะยอมมองเห็นปัญหา เพราะความสูญเสียวันละหลายสิบชีวิต เมื่อกระจายอยู่คนละจังหวัด คนละถนน ก็ยังเป็นโศกนาฏกรรมของประเทศเดียวกัน

รัฐบาลจะประกาศเป็นวาระแห่งชาติอีกกี่ครั้งก็ได้ แต่ความศักดิ์สิทธิ์ของคำประกาศต้องวัดจากชีวิตที่รักษาไว้ได้ อย่าให้ความจริงใจของรัฐไปถึงประชาชนช้ากว่าพวงหรีด

เก้าอี้ของผู้มีอำนาจเปลี่ยนคนนั่งได้ แต่เก้าอี้ว่างของพ่อแม่ที่โต๊ะกินข้าว ไม่มีการปรับคณะรัฐมนตรีครั้งไหนพากลับคืนมาได้