กรุงเทพฯ – สำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ สพธอ. หรือ ETDA จัดกิจกรรมเสวนา “DPS TRUST EVERY CLICK: เคลียร์ชัดเงื่อนไขค่าธรรมเนียมแพลตฟอร์ม” ชวนหน่วยงานกำกับดูแล แพลตฟอร์ม ผู้ประกอบการ และผู้บริโภค สะท้อนภาพรวมผลกระทบค่าธรรมเนียมแพลตฟอร์มดิจิทัล พร้อมเปิดคู่มือ ‘การดูแลเพื่อให้เกิดความโปร่งใสและเป็นธรรมในการคิดค่าธรรมเนียมของบริการแพลตฟอร์มดิจิทัล’ แนวทางใหม่ยกระดับความโปร่งใสและความเป็นธรรมในระบบนิเวศดิจิทัลที่ส่งผลต่อทั้งผู้ประกอบการ ผู้บริโภค และผู้ให้บริการแพลตฟอร์ม
คุณพลอย เจริญสม ผู้ช่วยผู้อำนวยการ ETDA กล่าวว่า จากการรับฟังเสียงสะท้อนของผู้ค้าและผู้ให้บริการในบริการแพลตฟอร์มดิจิทัล พบว่าปัญหาสำคัญคือ ต้นทุนมีความผันผวนและคาดการณ์ได้ยากจากการเปลี่ยนแปลงค่าธรรมเนียมที่เกิดขึ้นบ่อย รวมถึงต้นทุนแฝงที่ไม่ได้ถูกอธิบายอย่างชัดเจน ส่งผลให้ผู้ประกอบการโดยเฉพาะ SMEs ไม่สามารถวางแผนต้นทุนและกำไรได้อย่างแม่นยำ ซึ่งปัญหาดังกล่าวไม่ได้จำกัดอยู่แค่ตัวเลขค่าธรรมเนียมเท่านั้น แต่คือการที่ผู้ใช้งานไม่เห็นภาพรวมต้นทุนทั้งหมด และไม่เข้าใจเงื่อนไขอย่างแท้จริง พร้อมเผยว่า ในภาคสนามยังพบข้อจำกัดที่น่าสนใจ เช่น การเรียกเก็บค่าโฆษณาโดยไม่แจ้งล่วงหน้า การหักค่าธรรมเนียมที่ไม่ชัดเจน และการเปลี่ยนแปลงเงื่อนไขโดยที่ผู้ใช้ตั้งตัวไม่ทัน ซึ่งทั้งหมดนี้กระทบทั้งผู้ขาย และผู้บริโภคในทางอ้อม
จากสถานการณ์ดังกล่าว ETDA จึงร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องพัฒนาคู่มือใหม่ ชื่อ “ประกาศ สพธอ. เรื่อง คู่มือการดูแลเพื่อให้เกิดความโปร่งใสและเป็นธรรมในการคิดค่าธรรมเนียมของบริการแพลตฟอร์มดิจิทัล” เพื่อเป็นแนวปฏิบัติที่ดีที่แพลตฟอร์มสามารถนำไปปรับใช้โดยสมัครใจ โดยยึด 2 หลักการสำคัญ คือ 1.ความโปร่งใส แพลตฟอร์มควรแสดงค่าธรรมเนียมไว้ในที่เดียว พร้อมคำอธิบายว่าคือค่าอะไรบ้าง จ่ายแล้วได้อะไร และควรแจ้งล่วงหน้าอย่างน้อย 15 วัน และ 2.ความเป็นธรรม โดยค่าธรรมเนียมต้องไม่ซ้ำซ้อน สอดคล้องกับต้นทุน ไม่ควรบังคับซื้อบริการเสริม ไม่เป็นภาระบังคับโดยอ้อม ซึ่งคู่มือนี้จัดขึ้นเพื่อให้ทุกฝ่าย “เห็นข้อมูลเดียวกัน” และตัดสินใจได้อย่างเป็นธรรม โดย ETDA ไม่ได้ต้องการ “คุมราคา” แต่ต้องการสร้างกรอบกลางให้ทุกฝ่ายเข้าใจตรงกัน และใช้คู่มือเป็นเครื่องมือช่วยลดข้อพิพาท สร้างความเชื่อมั่น และทำให้แพลตฟอร์มไทยเติบโตได้อย่างยั่งยืนและสมดุล
ด้าน คุณปิยาพัชร ทับอินทร์ รักษาการผู้อำนวยการ ฝ่ายบริหารงานคดี สำนักงานคณะกรรมการการแข่งขันทางการค้า (กขค.) อธิบายในมุมของกฎหมายการแข่งขันทางการค้า ว่า หัวใจสำคัญคือ “การแข่งขันที่เป็นธรรม” รัฐไม่มีหน้าที่กำหนดราคาหรือเข้าไปแทรกแซงกลไกตลาดโดยตรง แต่มีหน้าที่ดูแลให้การแข่งขันดำเนินไปอย่างสมดุล และไม่เอาเปรียบกัน เนื่องจากแพลตฟอร์มแต่ละรายมีโครงสร้างต้นทุนที่แตกต่าง โดยสิ่งที่ต้องพิจารณาไม่ใช่เพียงว่าค่าธรรมเนียมสูงหรือต่ำ แต่คือความสมเหตุสมผล และความโปร่งใสของโครงสร้างราคา ทั้งนี้มองว่ารัฐไม่ควรกำหนดเพดานค่าธรรมเนียมแบบตายตัว เพราะอาจไม่สอดคล้องกับตลาด หากแพลตฟอร์มมีความโปร่งใส แจ้งเงื่อนไขล่วงหน้า และอธิบายโครงสร้างค่าธรรมเนียมได้อย่างชัดเจน จะช่วยลดความขัดแย้งในระบบ และลดความจำเป็นที่รัฐต้องใช้มาตรการควบคุมราคาในระดับเข้มงวด
ด้าน คุณศุภริน เจริญพานิช หัวหน้าส่วนวิเคราะห์เตือนภัยทางเศรษฐกิจ สำนักงานส่งเสริมวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (สสว.) สะท้อนผลการสำรวจผู้ประกอบการ SMEs ทั่วประเทศ พบว่า ปัญหาสำคัญของผู้ประกอบการ SME คือ “ต้นทุนแฝง” เพราะเมื่อผู้ประกอบการเข้าสู่แพลตฟอร์มออนไลน์ จะมีทั้งค่าธรรมเนียมที่มองเห็นได้และต้นทุนที่มองไม่เห็น เช่น ค่าโฆษณา ค่าเข้าร่วมโปรโมชัน ค่า affiliate และค่าบริการทางการเงิน ทำให้ต้นทุนรวมเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ ต้นทุนที่กระจายอยู่หลายส่วนและเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา ทำให้ SME ไม่สามารถบริหารต้นทุนได้อย่างมีประสิทธิภาพ จึงส่งต่อภาระไปยังผู้บริโภค หากมีแนวทางที่ช่วยให้ผู้ประกอบการเห็นต้นทุนทั้งหมดอย่างชัดเจนจะช่วยให้วางแผนธุรกิจได้ดีขึ้น และลดความเสี่ยงในการดำเนินธุรกิจในระยะยาวได้ด้วย
ทั้งนี้ จากการแลกเปลี่ยนของทั้ง 3 หน่วยงาน สะท้อนให้เห็นตรงกันว่า ปัญหาค่าธรรมเนียมแพลตฟอร์มไม่ใช่เพียงเรื่องของราคา แต่เป็นเรื่องของ “ข้อมูล ความเข้าใจ และความเป็นธรรม” ในทั้งระบบเวทีนี้จึงไม่เพียงเป็นการอธิบายแนวทางใหม่ แต่เป็นการสร้าง “จุดร่วม” ระหว่างผู้กำกับดูแล แพลตฟอร์ม และผู้ใช้งาน เพื่อให้ระบบเศรษฐกิจดิจิทัลไทยเดินหน้าไปได้อย่างสมดุล โดยมีความโปร่งใสเป็นฐาน และความเป็นธรรมเป็นเป้าหมายร่วมกัน
นอกจากนี้ ภายในงานยังเปิดเวทีแลกเปลี่ยนในหลากหลายมิติที่เกี่ยวข้อง จากหลากหลายหน่วยงาน อาทิ สภาองค์กรของผู้บริโภค (TCC), สำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองผู้บริโภค (สคบ.), ศูนย์ช่วยเหลือและจัดการปัญหาออนไลน์ (1212 ETDA) และ ทีมนโยบายและเกณฑ์การกำกับดูแล ของ ETDA ที่มาร่วมถ่ายทอดมุมมองและประสบการณ์จริงเกี่ยวกับค่าธรรมเนียมแพลตฟอร์ม เพื่อเปิดภาพให้เห็นทั้งมุมผู้กำกับดูแล ผู้ประกอบการ และผู้บริโภคอย่างรอบด้าน โดยเนื้อหาครอบคลุมตั้งแต่การสะท้อนผลกระทบจริงจากผู้ใช้งาน การวิเคราะห์ประเด็นเชิงนโยบาย ไปจนถึงการอธิบายแนวทางและตัวอย่างการกำหนดค่าธรรมเนียมที่เหมาะสม เพื่อให้สามารถนำไปปรับใช้ได้จริงในทางปฏิบัติ และขยายผลสู่มาตรฐานในวงกว้าง
ผู้สนใจสามารถดาวน์โหลดคู่มือได้ที่ https://www.etda.or.th/getattachment/Regulator/DigitalPlatform/law/ETDAAnnounce_DPS2_Fee-Guideline.pdf.aspx
