ทุกครั้งที่สายลมในฤดูร้อนพัดผ่าน คือช่วงเวลาที่ “กัลปพฤกษ์” ผลิบานสะพรั่ง แต้มสีชมพูอ่อนละมุนทั่วผืนดิน ราวกับซากุระเมืองไทยที่กำลังส่งสัญญาณแห่งการเริ่มต้นใหม่
เมื่อฤดูร้อนมาเยือน ภาพของต้นไม้ที่เปลี่ยนทั้งต้นให้กลายเป็นสีชมพูอ่อนจนเกือบขาว กลายเป็นสัญลักษณ์แห่งความสดใสที่หลายคนเฝ้ารอ “กัลปพฤกษ์” พรรณไม้พื้นเมืองของไทยที่ออกดอกพร้อมกันทั้งต้น สร้างทิวทัศน์งดงามจับตา จนได้รับสมญานามว่า “ซากุระเมืองไทย”
กัลปพฤกษ์เป็นไม้ยืนต้นขนาดกลาง ผลัดใบก่อนออกดอกในช่วงเดือนกุมภาพันธ์ถึงเมษายน ช่อดอกสีชมพูอ่อนจะค่อยๆ เปลี่ยนเป็นสีขาวก่อนร่วงโรยอย่างอ่อนหวาน วงจรสั้นๆ ของดอกไม้เหล่านี้ กลับทิ้งความประทับใจยาวนานในความทรงจำของผู้พบเห็น
ในแต่ละภูมิภาค กัลปพฤกษ์มีชื่อเรียกแตกต่างกัน ภาคเหนือเรียก “กาลพฤกษ์” ส่วนภาคกลางรู้จักในชื่อ “ชัยพฤกษ์” พบได้แทบทุกภาคของประเทศไทย ยกเว้นภาคตะวันออกเฉียงใต้และภาคใต้ มักขึ้นตามป่าเบญจพรรณและป่าดิบแล้ง สะท้อนถึงความแข็งแกร่งของพรรณไม้ท้องถิ่นที่เติบโตได้ดีในสภาพอากาศร้อนแล้ง
มากกว่าความงาม กัลปพฤกษ์ยังมีคุณค่าในตำรับยาไทย เปลือกและเมล็ดใช้เป็นยาถ่ายพิษไข้และทำให้อาเจียน เนื้อในฝักเป็นยาระบายอ่อนๆ เหมาะสำหรับเด็ก และมีฤทธิ์ขับเสมหะ สะท้อนภูมิปัญญาพื้นบ้านที่ผูกพันกับธรรมชาติอย่างแนบแน่น
ในมิติความเชื่อ กัลปพฤกษ์จัดเป็นไม้มงคล เชื่อกันว่าปลูกไว้แล้วจะเสริมความสำเร็จและความเจริญรุ่งเรืองในชีวิต อีกทั้งยังได้รับเกียรติให้เป็นดอกไม้ประจำจังหวัด ราชบุรี ยิ่งตอกย้ำคุณค่าทางวัฒนธรรมของพรรณไม้ชนิดนี้
ข้อมูลจาก กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช ระบุว่า กัลปพฤกษ์เป็นหนึ่งในพรรณไม้พื้นเมืองที่ควรค่าแก่การอนุรักษ์ ทั้งในฐานะทรัพยากรธรรมชาติและมรดกทางภูมิทัศน์
