บนความสูงเหนือระดับน้ำทะเล สายลมหนาวพัดผ่านป่าดิบเขา เผยความงดงามของ “สามปอยขุนตาน” กล้วยไม้ป่าหายาก ที่ไม่เพียงงามสง่า หากยังสะท้อนประวัติศาสตร์การสำรวจธรรมชาติและคุณค่าการอนุรักษ์อย่างลึกซึ้ง
“สามปอยขุนตาน” ความงามที่มาพร้อมกับสายลมหนาวบนดอยสูง
หากกล่าวถึงกล้วยไม้ป่าที่มีเสน่ห์สุขุม เรียบหรู และเปี่ยมด้วยเรื่องราวทางประวัติศาสตร์ “สามปอยขุนตาน” คือชื่อที่นักเลี้ยงกล้วยไม้และนักอนุรักษ์ยากจะลืมเลือน กล้วยไม้ชนิดนี้ถูกค้นพบครั้งแรกในประเทศพม่า จากการสำรวจของ Robson Benson นักพฤกษศาสตร์ชาวอังกฤษ ก่อนจะได้รับการตั้งชื่อทางพฤกษศาสตร์ในปี ค.ศ. 1869 โดย Heinrich Gustav Reichenbach เพื่อเป็นเกียรติแก่ William C. Dennison นักพฤกษศาสตร์ผู้ทรงคุณูปการ
สามปอยขุนตานมีเอกลักษณ์เด่นสะดุดตา ตั้งแต่รากที่มีขนาดใหญ่ ลำต้นค่อนข้างยาว ใบรูปแถบขนาดประมาณ 2×15 เซนติเมตร ปลายใบเว้าเป็นหยักอย่างมีเสน่ห์ ช่อดอกมักออกมากกว่าหนึ่งช่อ ก้านช่อยาวใกล้เคียงกับแกนช่อ ดอกมีขนาดราว 4 เซนติเมตร กลีบเลี้ยงคู่ข้างเกือบกลมและมีขนาดใหญ่กว่ากลีบเลี้ยงบน ช่วยเสริมให้ดอกดูอวบอิ่มงดงาม
กลีบดอกทั้งห้าเป็นรูปช้อน สีเหลืองครีมนวล ปลายมน ขอบบิดเป็นคลื่นอย่างอ่อนช้อย กลีบปากสีขาว เว้าลึกเป็นสองแฉก ตรงกลางมีสันเตี้ย ๆ ห้าสัน โคนกลีบมีหูปากขนาดใหญ่รูปครึ่งวงกลม เส้าเกสรอ้วนสั้นสีขาว พร้อมเดือยดอกสั้นทรงกรวย—รายละเอียดทั้งหมดหลอมรวมเป็นความงามที่เรียบง่ายแต่ทรงพลัง
ในธรรมชาติ สามปอยขุนตานเป็นกล้วยไม้อิงอาศัย พบได้ในป่าเต็งรังและป่าดิบเขา บริเวณที่โล่งและได้รับแสงแดดจัด บนความสูงประมาณ 800–1,400 เมตรจากระดับน้ำทะเล สำหรับประเทศไทย แหล่งที่พบและเป็นที่รู้จักมากที่สุดคือ อุทยานแห่งชาติดอยขุนตาล ดินแดนที่สายลมหนาวและผืนป่ายังคงโอบอุ้มความหลากหลายทางชีวภาพไว้อย่างงดงาม
สามปอยขุนตานจึงไม่ใช่เพียงกล้วยไม้ป่าที่งดงาม หากยังเป็นสัญลักษณ์ของโลกแห่งการเรียนรู้ การสำรวจ และการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ ที่เตือนให้มนุษย์ตระหนักถึงคุณค่าของผืนป่าและชีวิตเล็ก ๆ ที่ซ่อนอยู่บนดอยสูง
ที่มา : หนังสือ “กล้วยไม้ป่าเมืองไทย” เลขเรียกหนังสือ 175.2 ส48ก 2550 / ข้อมูลจากอุทยานแห่งชาติดอยขุนตาล
ห้องสมุดกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช
