จากพืชที่เคยพบเพียงในลาว สู่การค้นพบครั้งสำคัญบนยอดเขาภูลังกา “ประกายฉัตรภูลังกา” ไม่เพียงเพิ่มรายชื่อพืชหายากของไทย แต่ยังสะท้อนความอุดมสมบูรณ์ของผืนป่าอีสานที่ยังรอการทำความรู้จัก
ท่ามกลางสายหมอกบางและป่าเขาสูงชันของอุทยานแห่งชาติภูลังกา บนที่ราบสูงทางภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย มีพืชดอกขนาดเล็กชนิดหนึ่งซ่อนตัวอยู่อย่างเงียบงัน แต่กลับเปล่งประกายความสำคัญทางวิทยาศาสตร์อย่างยิ่ง นั่นคือ “ประกายฉัตรภูลังกา” หรือในชื่อวิทยาศาสตร์ Phyllocyclus petelotii (Merr.) Thiv. จากวงศ์ Gentianaceae
ก่อนหน้านี้ พืชชนิดนี้ถูกบันทึกการพบเพียงในประเทศลาวเท่านั้น การค้นพบตัวอย่างในพื้นที่อุทยานแห่งชาติภูลังกา จึงนับเป็นหลักฐานสำคัญที่ขยายขอบเขตการกระจายพันธุ์ของ Phyllocyclus petelotii เข้าสู่ประเทศไทย และถือเป็นอีกหน้าหนึ่งของประวัติศาสตร์พฤกษศาสตร์ไทยที่ถูกเปิดเผยจากผืนป่าธรรมชาติ
ชื่อเฉพาะ “petelotii” ในชื่อวิทยาศาสตร์ ไม่ได้ตั้งขึ้นอย่างเลื่อนลอย หากแต่เป็นการให้เกียรติแก่ Paul Alfred Pételot นักพฤกษศาสตร์และนักกีฏวิทยาชาวฝรั่งเศส ผู้เป็นบุคคลแรกที่เก็บตัวอย่างต้นแบบ (type specimen) ของพืชชนิดนี้ไว้เป็นหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ การตั้งชื่อตามนักวิทยาศาสตร์เช่นนี้ เป็นธรรมเนียมสำคัญในวงการอนุกรมวิธานพืช เพื่อแสดงความเคารพต่อผู้บุกเบิกและผู้สร้างคุณูปการให้กับความรู้ของโลก
การค้นพบ “ประกายฉัตรภูลังกา” ไม่เพียงเพิ่มรายชื่อพืชหายากของประเทศไทยเท่านั้น แต่ยังสะท้อนให้เห็นถึงความอุดมสมบูรณ์และความหลากหลายทางชีวภาพของระบบนิเวศบนภูเขาสูงในภาคอีสาน ซึ่งยังคงมีสิ่งมีชีวิตอีกมากที่รอการศึกษา ค้นคว้า และปกป้อง
ดอกไม้เล็กๆ ที่ซ่อนตัวอยู่บนยอดเขา อาจไม่สะดุดตาผู้มาเยือนทั่วไป แต่สำหรับนักพฤกษศาสตร์แล้ว “ประกายฉัตรภูลังกา” คือสัญลักษณ์ของคุณค่าผืนป่าที่ไม่อาจประเมินด้วยตัวเลข และเป็นเครื่องเตือนใจว่า ธรรมชาติยังคงมีเรื่องราวสำคัญซ่อนอยู่… เพียงรอให้มนุษย์เปิดใจมองอย่างเข้าใจ
ข้อมูลจาก: หอพรรณไม้ Forest Herbarium (BKF)
