เปิดเรื่องราว “รองเท้านารีสุขะกูล” กล้วยไม้ถิ่นเดียวของไทยที่พบเพียงแห่งเดียวบนภูหลวง จ.เลย พืชหายากใกล้สูญพันธุ์ ที่สะท้อนคุณค่าการอนุรักษ์ป่าตามพระราชดำรัสสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง
“รองเท้านารีสุขะกูล” หรือที่รู้จักในชื่อ “รองเท้านารีปีกแมลงปอ” คือหนึ่งในกล้วยไม้ดินที่หายากและทรงคุณค่าที่สุดของประเทศไทย เป็นพืชถิ่นเดียวที่พบเฉพาะในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าภูหลวง จังหวัดเลย และไม่ปรากฏขึ้นในพื้นที่ใดของโลกอีกเลย
สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เคยมีพระราชดำรัสถึงกล้วยไม้ชนิดนี้ เมื่อวันที่ 11 สิงหาคม 2526 ณ ศาลาดุสิดาลัย พระราชวังดุสิต โดยทรงเน้นย้ำถึงความสำคัญของการรักษาผืนป่า ซึ่งไม่เพียงเป็นแหล่งกำเนิดของพรรณไม้หายาก แต่ยังเป็นหัวใจของสมดุลธรรมชาติ ทั้งฤดูกาล ฝนฟ้า และระบบนิเวศโดยรวม
รองเท้านารีสุขะกูลถูกค้นพบครั้งแรกในพื้นที่ภูหลวง ก่อนที่ในปี ค.ศ.1965 นักพฤกษศาสตร์ชาวเยอรมัน Gustav Schoser และ Karlheinz Senghas จะตั้งชื่อทางวิทยาศาสตร์ว่า Paphiopedilum sukhakulii เพื่อเป็นเกียรติแก่ “คุณประสาน สุขะกูล” ผู้บุกเบิกวงการกล้วยไม้ไทย
ลักษณะเด่นของกล้วยไม้ชนิดนี้คือ ลำต้นสั้น ใบรูปขอบขนาน ดอกเดี่ยวตั้งตรง กลีบสีเขียวแต้มจุดสีม่วงคล้ำ เมื่อบานเต็มที่จะขนานกับพื้น ให้ความงดงามแปลกตา ออกดอกในช่วงเดือนสิงหาคมถึงตุลาคม และเป็นกล้วยไม้ที่ออกดอกโดยไม่ทิ้งใบ
รองเท้านารีสุขะกูลอาศัยอยู่ในป่าดิบเขา บริเวณที่มีแสงแดดรำไร ดินร่วนปนทราย ที่ระดับความสูงประมาณ 1,200 เมตรจากระดับน้ำทะเล ปัจจุบันจัดเป็นพืชที่ถูกคุกคามอย่างรุนแรง มีความเสี่ยงสูงต่อการสูญพันธุ์ และถูกขึ้นบัญชีเป็นพืชอนุรักษ์ระดับสูงสุดในบัญชีที่ 1 ของอนุสัญญาไซเตส (CITES)
ความงามอันเปราะบางของรองเท้านารีสุขะกูล จึงไม่ใช่เพียงความภาคภูมิใจของผืนป่าภูหลวง หากแต่เป็นสัญลักษณ์เตือนใจถึงความสำคัญของการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ เพื่อคงไว้ซึ่งมรดกธรรมชาติอันล้ำค่านี้ให้ลูกหลานไทยและโลกได้ชื่นชมตลอดไป
