ทุกฤดูหนาว บนยอดเขาสูงเหนือระดับน้ำทะเลนับพันเมตร ดอกไม้สีแดงสดจะผลิบานราวเปลวไฟท่ามกลางป่าหมอก “สะเม็ก” ความงามที่ไม่ได้มีไว้ให้พบง่าย แต่มีไว้ให้คนที่ขึ้นไปถึงเท่านั้น
เมื่อสายลมหนาวพัดผ่านแนวเขาสูงของเมืองไทย ป่าดิบเขาที่เคยเงียบงันกลับถูกแต้มสีด้วยความมีชีวิตชีวา ดอกไม้ป่าชนิดหนึ่งค่อย ๆ ผลิบานอย่างไม่เร่งรีบ ท่ามกลางท้องฟ้าสีครามและม่านหมอกบาง นั่นคือ “สะเม็ก” (Agapetes lobbii C.B.Clarke) ดอกไม้ป่าสีแดงสดจากวงศ์ Ericaceae ที่นักเดินป่าและนักล่าดอกไม้เฝ้ารอคอยทุกปี
สะเม็กไม่ใช่ดอกไม้ที่พบเห็นได้ริมทาง หากแต่ซ่อนตัวอยู่บนยอดดอยและภูเขาสูง เป็นไม้พุ่มหรือไม้พุ่มอิงอาศัยที่สามารถเติบโตได้สูงถึงราว 2.5 เมตร มักเกาะอาศัยอยู่ตามต้นไม้ใหญ่ ลานหิน หรือหน้าผาสูง ใบเดี่ยวเรียงเวียนรอบกิ่งอย่างเป็นระเบียบ แต่สิ่งที่สะกดสายตาที่สุดคือช่อดอกแบบช่อกระจะ สีแดงสดหรือชมพูเข้ม ตัดกับพื้นป่าสีเขียวและท้องฟ้าอย่างชัดเจน พร้อมริ้วสีแดงเข้มที่ช่วยขับความงามให้โดดเด่นยิ่งขึ้น
ช่วงเวลาที่สะเม็กเผยโฉมงามที่สุดคือระหว่างเดือนธันวาคมถึงมีนาคม เมื่ออากาศเย็นจัดและความชื้นเหมาะสม นักท่องเที่ยวสามารถพบความงามนี้ได้ตามยอดดอยสำคัญของประเทศ โดยเฉพาะภาคเหนือ เช่น ดอยอินทนนท์ ดอยตุง ดอยนางนอน ดอยภูคา และภูลังกา ขณะที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือก็มีแหล่งชมชื่อดังอย่างภูหินร่องกล้า ภูเรือ และภูหลวง
ถิ่นอาศัยของสะเม็กมักอยู่ในป่าดิบเขาและป่าละเมาะเขาต่ำ ที่ระดับความสูงประมาณ 1,200–2,000 เมตรจากระดับน้ำทะเล โดยเฉพาะพื้นที่เขาหินปูนและเขาหินทราย นอกจากประเทศไทยแล้ว ยังพบสะเม็กได้ในประเทศเมียนมา สะท้อนให้เห็นถึงความหลากหลายทางชีวภาพของผืนป่าภูเขาในภูมิภาคนี้
สะเม็กจึงไม่ใช่เพียงดอกไม้ป่าสีสวย หากแต่เป็นสัญลักษณ์ของฤดูกาล เป็นรางวัลของการเดินทาง และเป็นเครื่องย้ำเตือนว่าความงามของธรรมชาติยังคงซ่อนตัวอยู่ในที่สูง รอให้มนุษย์เข้าไปสัมผัสด้วยความเคารพ ไม่ใช่การครอบครอง
เพราะดอกไม้บางชนิด ไม่ได้มีไว้ให้เด็ด…แต่มีไว้ให้จดจำ
