แก่นขมิ้นพระยานคร (Ornithoboea barbanthera) พืชเฉพาะถิ่นที่หาชมได้ยากมากในประเทศไทย จัดอยู่ในวงศ์เดียวกับพืชสวยงามอย่างพรมกำมะหยี่หรือโฮยา ซึ่งก็คือ Gesneriaceae
พืชชนิดนี้ไม่ได้พบได้ทั่วไป แต่มีถิ่นอาศัยที่พิเศษสุดๆ คือตามริมหน้าผาหรือบริเวณเขาหินปูนริมทะเล ในพื้นที่จำกัดทางภาคตะวันตกเฉียงใต้ของประเทศ ทำให้การพบเห็นแก่นขมิ้นพระยานครในธรรมชาติเป็นเรื่องที่น่าตื่นเต้น
เรื่องราวการค้นพบ ย้อนกลับไปในปี พ.ศ. 2469 (ค.ศ. 1926) พืชชนิดนี้ถูกบันทึกไว้เป็นครั้งแรกโดย หมอคาร์ (A. F. G. Kerr) ณ อุทยานแห่งชาติเขาสามร้อยยอด จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ การค้นพบครั้งนั้นทำให้แก่นขมิ้นพระยานครกลายเป็นหนึ่งในพืชหายากและน่าสนใจที่สุดของไทย
ด้วยความที่เป็นพืชเฉพาะถิ่นและมีจำนวนน้อย ทำให้แก่นขมิ้นพระยานครกำลังเผชิญความเสี่ยงที่จะสูญพันธุ์ ดังนั้นจึงมีโครงการอนุรักษ์มากมายเข้ามามีบทบาท เช่น โครงการธนาคารเมล็ดพันธุ์ไม้ยืนต้นโลก และโครงการธนาคารเมล็ดพันธุ์เพื่อการอนุรักษ์พืชล้มลุก เพื่อรักษาเมล็ดพันธุ์และขยายพันธุ์พืชชนิดนี้ให้คงอยู่ต่อไป
แก่นขมิ้นพระยานครจึงเป็นมากกว่าแค่พืชชนิดหนึ่ง แต่เป็นสัญลักษณ์ของการอนุรักษ์ และเป็นเครื่องย้ำเตือนให้เราเห็นคุณค่าของความหลากหลายทางชีวภาพในบ้านเรา
เอกสารอ้างอิง:
Scott, S.M. & Middleton, D.J. 2014. A revision of Ornithoboea (Gesneriaceae). Gardens’ Bulletin Singapore 66: 73-119.
หอพรรณไม้ Forest Herbarium – BKF
ขอบคุณเพจ กรมอุทยานแห่งชาติสัตว์ป่าและพันธุ์พืช
