กรุงเทพฯ, 21 พ.ย. 69 – นายพชร นริพทะพันธุ์ กรรมการคณะกรรมการกำกับหลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์ (ก.ล.ต.) ตั้งคำถามถึงมาตรการให้ Shopee, Lazada และ TikTok Shop ลดค่า GP ชั่วคราวตั้งแต่ 1 ธันวาคม 2569 ถึง 31 พฤษภาคม 2570 ว่า เมื่อมาตรการสิ้นสุดลง ต้นทุนของร้านค้าจะกลับไปอยู่ที่ใด และเสนอให้เปลี่ยนจากการขอความร่วมมือเป็นกติกาถาวรที่ครอบคลุมต้นทุนของร้านค้าทั้งระบบ ไม่ใช่เฉพาะ GP
“มาตรการนี้ลดค่าธรรมเนียมกลับไปเท่ากับต้นปี 2569 เพียง 6 เดือน คำถามที่ต้องตอบตั้งแต่วันนี้คือ วันที่ 1 มิถุนายน 2570 ค่าธรรมเนียมจะเป็นอย่างไร ร้านค้าที่เพิ่งวางแผนต้นทุนได้จะต้องเจอการปรับขึ้นอีกรอบหรือไม่ ถ้ายังไม่มีคำตอบ ปัญหานี้ก็ยังไม่ได้ถูกแก้” กรรมการ ก.ล.ต. กล่าว
สำหรับการลดค่าธรรมเนียมชั่วคราวแม้จะช่วยบรรเทาแรงกดดันระยะสั้นได้ แต่ก็ไม่ได้แก้โครงสร้างต้นทุนที่อยู่เบื้องหลัง โดยข้อมูลจากฝั่งผู้ประกอบการชี้ว่าปัญหาไม่ได้อยู่ที่ GP อย่างเดียว สมาคมผู้ประกอบการพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ไทย (THECA) ระบุว่า ค่าธรรมเนียมที่ปรับสูงขึ้นต่อเนื่องและไม่มีเพดานเป็นข้อร้องเรียนอันดับ 1 จากผู้ประกอบการกว่า 500 ราย ตัวอย่างที่สมาคมยกมาคือสินค้าราคา 289 บาท เป็นต้นทุนสินค้า 195 บาท ค่าธรรมเนียมแพลตฟอร์ม 67 บาท (ราว 23%) และ VAT 20 บาท เหลือกำไรเพียง 7 บาท หรือ 2.42% ก่อนหักค่าบรรจุภัณฑ์และค่าใช้จ่ายอื่น
นายพชรยังชี้ให้เห็นว่า ต้นตอปัญหาหากมองให้กว้างไม่ได้อยู่ที่ GP ตัวเดียว แต่คือเรื่องของ Fee Stackingหรือค่าใช้จ่ายหลายประเภทที่ซ้อนทับกันอยู่ในธุรกรรมเดียว แต่ละรายการอาจไม่สูงผิดปกติ แต่เมื่อรวมกันแล้วเป็นภาระต่ออัตรากำไรของร้านค้าอย่างมีนัยสำคัญ ตัวอย่างโครงสร้างค่าธรรมเนียมที่พบว่า ร้านค้าต้องจ่ายค่าบริการเพิ่มเติมแบบบังคับ (Mandatory Fee) 4 รายการ ได้แก่ ค่าคอมมิชชัน (GP) สำหรับกลุ่ม สินค้าอุปโภคบริโภค ค่าธรรมเนียมสนับสนุนการเติบโตของร้านค้า (Commerce Growth Fee) ค่าธรรมเนียมโครงสร้างพื้นฐานแพลตฟอร์ม (Infrastructure Fee) และค่าธุรกรรมรับชำระเงิน (Transaction Fee) และหากร้านเลือกร่วมแคมเปญโฆษณา (Campaign Ads Voucher) เพื่อเพิ่มการมองเห็น จะมีต้นทุนเพิ่มอีกโดยยังไม่นับ VAT และค่าขนส่ง
นายพชรกล่าวว่า หากจะแบ่งกลุ่มก็พบว่าต้นทุนเหล่านี้แบ่งได้เป็นสามชั้น ชั้นแรกคือต้นทุนการเข้าถึงแพลตฟอร์ม ที่ไม่จ่ายก็ขายไม่ได้ ชั้นที่สองคือต้นทุนการแข่งขัน เช่น ค่าโปรโมตและโฆษณา ที่ไม่บังคับ แต่หากไม่จ่ายร้านจะเสียการมองเห็นและเสียเปรียบคู่แข่ง และชั้นที่สามคือต้นทุนการเติบโตที่ร้านเลือกซื้อเอง เช่น ค่าใช้จ่ายเพื่อเร่งยอดขายอย่างการจ้างผู้ร่วมโปรโมต (Creator) จะเห็นได้ว่า มาตรการตอนนี้ที่มองแค่ GP จึงมีช่องว่าง เพราะแพลตฟอร์มอาจลด GP แล้วไปเพิ่มค่าอื่นแทน ซึ่งผลลัพธ์ต่อต้นทุนรวมของร้านค้าไม่ต่างจากเดิม สิ่งที่ SME ต้องการคือเห็นต้นทุนทั้งหมดที่ต้องจ่ายต่อหนึ่งออเดอร์ และต้องสามารถคาดการณ์ได้
นายพชรเสนอให้เลิกมองเฉพาะ GP แล้วหันมาดูต้นทุนรวมที่ร้านค้าต้องจ่ายเพื่อให้เกิดหนึ่งออเดอร์ โดยวางหลักการ 5 ข้อ ดังนี้ (1) ให้ร้านค้าเห็นต้นทุนครบทุกบรรทัด แพลตฟอร์มแจ้งค่าธรรมเนียมทุกประเภท และแจ้งหน่วยงานกำกับล่วงหน้าก่อนขอปรับขึ้น ร้านค้าจะได้เห็นต้นทุนจริง ไม่ใช่เห็นแค่ตัวเลข GP, (2) ตั้งเพดานจากยอดรวม ไม่ใช่รายตัว ดู Mandatory Fee ทั้งหมดรวมกัน และให้แจ้งล่วงหน้า เช่น อย่างน้อย 3 เดือน เพื่อไม่ให้ลดค่าตัวหนึ่งแล้วไปเพิ่มอีกตัวมาชดเชย
(3) ใช้ 6 เดือนนี้เป็นช่วงเก็บข้อมูล ให้แพลตฟอร์มส่งข้อมูลยอดขายและค่าธรรมเนียมที่ร้านจ่ายจริง เพื่อประเมินว่ามาตรการลด GP ช่วยร้านได้เท่าไร และใช้ตัดสินใจก่อนวันที่ 31 พ.ค. 2570 บนข้อมูลจริง, (4) ให้ร้านค้าเลือกเองได้ แยกบริการเสริมออกจากบริการหลัก ร้านจะเข้าร่วมหรือไม่ก็ได้ ไม่ถูกพ่วงมาโดยปริยาย หรืออาจสนับสนุนแพลตฟอร์มทางเลือกของรัฐหรือระดับพื้นที่ ผ่านการช่วยร้านรายย่อยและต่างจังหวัดให้มีช่องทางอื่นนอกเหนือจากแพลตฟอร์มใหญ่ ช่วงแรกอาจจะทำเป็นลักษณะนำร่อง, (5) ไม่ให้การมองเห็นกลายเป็นข้อต่อรอง ร้านที่จ่ายค่าบังคับแล้วควรมีที่ยืน ไม่ควรถูกลดการมองเห็นด้วยอัลกอริทึมจนต้องซื้อโฆษณาเพื่อแข่งขัน
“กติกาที่ชัดเจนจะเป็นประโยชน์ต่อแพลตฟอร์มเองด้วย เพราะช่วยลดความไม่แน่นอนเรื่องขอบเขตอำนาจรัฐ และเปิดโอกาสให้แพลตฟอร์มอธิบายต้นทุนและการลงทุนด้านเทคโนโลยีได้เต็มที่ โดยไม่จำเป็นต้องเปิดเผยข้อมูลทางธุรกิจทั้งหมดต่อสาธารณะ เหลือเวลาอีกไม่กี่เดือนก่อนมาตรการนี้หมดอายุ ถ้าใช้ช่วงนี้วางกติกาให้เสร็จ ร้านค้าไทยจะมีต้นทุนที่คาดการณ์ได้ แพลตฟอร์มเติบโตต่อได้ และผู้บริโภคได้ประโยชน์จากตลาดที่แข่งขันเป็นธรรม แต่ถ้าปล่อยให้ถึงวันครบกำหนดโดยไม่มีอะไรรองรับ เราจะกลับมาที่จุดเดิม” กรรมการ ก.ล.ต. กล่าวทิ้งท้าย

