เพลงดังหนึ่งเพลงอาจสร้างรายได้มหาศาลให้ค่ายเพลง อยู่ได้นานหลายสิบปี เปลี่ยนจากเทปคาสเซ็ตเป็นซีดี จากซีดีสู่ YouTube และ Streaming แต่มีคำถามหนึ่งที่วงการเพลงไทยควรตอบให้ชัดเจนเสียที คนที่นั่งเขียนเนื้อร้อง คิดทำนอง สร้างเพลงจนโด่งดังไปทั่วประเทศ วันนี้ได้รับผลตอบแทนอย่างเป็นธรรมหรือยัง?

กรณีบริษัท อาร์เอส จำกัด (มหาชน) หรือ RS ที่ขาย Music Catalog ให้ Universal Music Group (UMG) ยักษ์ใหญ่ธุรกิจเพลงระดับโลก ผ่านธุรกรรมมูลค่ารวมกว่า 2,200 ล้านบาท นับเป็นหนึ่งในดีลสำคัญของอุตสาหกรรมเพลงไทย คลังเพลงดังกล่าวประกอบด้วยสิ่งบันทึกเสียงกว่า 10,000 รายการ และสิทธิที่เกี่ยวข้องกับผลงานเพลงอีกประมาณ 6,000 รายการ จากศิลปินหลายร้อยชีวิต
นี่คือทรัพย์สินทางปัญญาที่สะสมมาหลายสิบปี และสามารถสร้างรายได้ต่อเนื่องในโลกดิจิทัล แต่เรื่องน่าคิดก็คือ หลังขายสินทรัพย์เพลงมูลค่ามหาศาล สถานะทางการเงินของ RS กลับยังเผชิญแรงกดดันอย่างหนัก
ข้อมูลไตรมาส 3 ปี 2569 ตามที่บริษัทเปิดเผย ระบุว่า RS ขาดทุนสุทธิประมาณ 276 ล้านบาท มีหนี้สินรวมกว่า 5,279 ล้านบาท ขณะที่เงินสดเหลือเพียง 22.8 ล้านบาท คำถามจึงเกิดขึ้นทันทีว่า เงินจากการขายมรดกเพลงครั้งใหญ่ ถูกนำไปสร้างอนาคตให้บริษัทอย่างไร และเหตุใดวิกฤตสภาพคล่องยังไม่คลี่คลาย?
แต่เหนือกว่าปัญหาของบริษัท ยังมีเรื่องที่ใหญ่กว่านั้น! นั่นคือชีวิตของคนเบื้องหลังเพลง ตลอดหลายสิบปีที่ผ่านมา วงการเพลงไทยไม่ได้เติบโตจากชื่อเสียงของศิลปินหรือเงินลงทุนของค่ายเพลงเพียงอย่างเดียว หากยังมีนักแต่งเนื้อร้อง นักประพันธ์ทำนอง นักเรียบเรียงเสียงประสาน และคนทำงานสร้างสรรค์อีกมากมายที่อยู่หลังม่าน
คนเหล่านี้บางคนเขียนเพลงดังระดับประเทศ แต่ชื่อกลับไม่เคยเป็นที่จดจำเท่าศิลปินผู้ขับร้อง เมื่อเพลงประสบความสำเร็จ ค่ายเพลงมีรายได้ ศิลปินมีชื่อเสียง แต่ผู้สร้างสรรค์ผลงานต้นทางได้รับผลตอบแทนต่อเนื่องเพียงใด?
นี่ไม่ใช่คำถามเฉพาะ RS แต่เป็นคำถามถึงค่ายเพลงทุกสังกัดในประเทศไทย! เพราะเพลงหนึ่งเพลงมีสิทธิหลายประเภท ทั้งสิทธิในสิ่งบันทึกเสียง และสิทธิในเนื้อร้องกับทำนอง ซึ่งอาจมีเจ้าของต่างกัน
การซื้อขายคลังเพลงจึงไม่ได้หมายความว่าสิทธิของผู้ประพันธ์ทุกคนจะหมดไป และไม่ได้หมายความว่าผู้แต่งทุกคนมีสิทธิได้รับส่วนแบ่งจากราคาขายโดยอัตโนมัติ ทุกอย่างต้องพิจารณาจากกฎหมายและสัญญาที่เกี่ยวข้อง
กรณีข้อพิพาทระหว่าง “เวสป้า” อิทธิพล เสนีย์วงศ์ ณ อยุธยา กับ RS ซึ่งมีรายงานความคืบหน้าในชั้นศาลอุทธรณ์ ยิ่งสะท้อนคำถามเรื่องการแบ่งรายได้จากเพลงในยุคดิจิทัล โดยคดียังต้องติดตามกระบวนการทางกฎหมายต่อไป เรื่องนี้ไม่ใช่หลักฐานว่าค่ายเพลงทั้งหมดเอาเปรียบผู้แต่ง แต่เป็นสัญญาณเตือนว่า ระบบลิขสิทธิ์ต้องโปร่งใส ตรวจสอบได้ และไม่ปล่อยให้คนสร้างเพลงถูกลืม
เพราะในวันที่เพลงเก่าถูกนำกลับมาสร้างรายได้ใหม่บนแพลตฟอร์มดิจิทัล ผู้แต่งเพลงที่มีสิทธิตามกฎหมายและสัญญาก็ควรได้รับค่าตอบแทนอย่างถูกต้อง ถึงเวลาแล้วที่ค่ายเพลงทุกแห่งต้องเปิดเผยหลักเกณฑ์การแบ่งผลประโยชน์ให้ชัดเจน มีระบบบัญชีค่าลิขสิทธิ์ที่ตรวจสอบได้ และเปิดโอกาสให้ผู้สร้างสรรค์ผลงานตรวจสอบรายได้ในส่วนที่ตนมีสิทธิ
ภาครัฐเองก็ไม่ควรยืนดูอยู่ห่าง ๆ แต่ควรผลักดันมาตรฐานสัญญาที่เป็นธรรม และกลไกคุ้มครองผู้ประพันธ์เพลงอย่างจริงจัง เพราะความยิ่งใหญ่ของอุตสาหกรรมเพลง ไม่ควรวัดกันเพียงมูลค่าการซื้อขายลิขสิทธิ์ระดับพันล้านบาท
แต่ต้องวัดด้วยว่า คนที่สร้างบทเพลงเหล่านั้นได้รับความเป็นธรรมหรือไม่ ค่ายเพลงอาจเป็นเจ้าของธุรกิจ ศิลปินอาจเป็นเจ้าของเสียงร้อง แต่ผู้ประพันธ์คือหนึ่งในผู้ให้กำเนิดบทเพลง อย่าปล่อยให้วันที่เพลงกลายเป็นสินทรัพย์พันล้าน กลับเป็นวันที่คนแต่งเพลงต้องกลายเป็นเพียงชื่อเล็ก ๆ บนปกอัลบั้มเก่าที่ไม่มีใครเหลียวแล
เพราะถ้าไม่มีคนแต่งเพลง…ก็ไม่มีเพลงให้ขาย!
และถ้าอุตสาหกรรมเพลงไทยยังตอบไม่ได้ว่า คนสร้างสรรค์ผลงานได้รับความเป็นธรรมเพียงใด
ต่อให้ขายลิขสิทธิ์ได้หมื่นล้าน ก็อาจยังสอบตกเรื่องคุณค่าของคนทำเพลง! ขอฝากเป็นโจทย์ให้”รัฐบาลหนู“กลับไปคิด เพราะเห็นได้ว่าที่ผ่านแสดงตัวว่าเป็นคนดนตรี คนหนึ่ง..???


