ครม.เงาจี้นายกฯ คุยสี จิ้นผิง สกัดสารพิษข้ามแดน-ระงับนำเข้าแร่เมียนมา

ครม.เงา จี้นายกใช้เวทีอาเซียน-เอเปค 2026 หารือจีนแก้ปัญหาสารพิษข้ามแดน เสนอระงับนำเข้าแร่ไม่ได้มาตรฐานจากเมียนมา ตรวจเส้นเงินบริษัทเกี่ยวข้อง ชี้ต้องใช้การทูตปกป้องผลประโยชน์คนไทย

วันที่ 16 พฤศจิกายน 2569 ที่อาคารรัฐสภา พรรคประชาชน แถลงผลการประชุม ครม.เงา ครั้งที่ 20 โดย ณัฐพงษ์ เรืองปัญญาวุฒิ หัวหน้าพรรคประชาชน และผู้นำฝ่ายค้านในสภาผู้แทนราษฎร พร้อมด้วย สรศักดิ์ สมรไกรสรกิจ สส.บัญชีรายชื่อ พรรคประชาชน และ พิศาล มาณวพัฒน์ สมาชิก ครม.เงา พรรคประชาชน ร่วมแถลงข้อเสนอให้รัฐบาลเร่งแก้ไขปัญหาสารพิษปนเปื้อนในแม่น้ำสาย แม่น้ำกก และแม่น้ำรวก โดยใช้โอกาสในการเข้าร่วมการประชุมสุดยอดผู้นำอาเซียนและการประชุมเอเปค 2026 หารือกับผู้นำประเทศที่เกี่ยวข้อง โดยเฉพาะจีน เพื่อผลักดันมาตรการแก้ไขปัญหาสารพิษข้ามพรมแดนอย่างเป็นรูปธรรม
.
ณัฐพงษ์กล่าวว่า พรรคประชาชนติดตามปัญหาสารพิษปนเปื้อนในแม่น้ำหลายสายมาอย่างต่อเนื่อง โดยก่อนหน้านี้มีรายงานการตรวจพบสารหนูในแม่น้ำสายสูงกว่าค่ามาตรฐานถึง 28 เท่า ขณะที่รายงานล่าสุดในช่วงสุดสัปดาห์ที่ผ่านมาพบว่าบางพื้นที่มีปริมาณสารพิษสูงกว่ามาตรฐานมากกว่า 30 เท่า สะท้อนว่าปัญหายังคงรุนแรงขึ้น แต่การดำเนินงานของรัฐบาลที่ผ่านมายังไม่ครอบคลุมเพียงพอ
.
แม้รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงมหาดไทยจะลงพื้นที่ตรวจสอบปัญหา แต่กลับให้ความสำคัญกับระบบผลิตน้ำประปาของการประปาส่วนภูมิภาค ซึ่งคิดเป็นเพียงประมาณร้อยละ 15 ของการใช้น้ำเพื่ออุปโภคบริโภคทั้งหมด โดยยังมีระบบประปาหมู่บ้านและแหล่งน้ำดิบอื่นที่อาจไม่ได้รับการตรวจสอบอย่างทั่วถึง ขณะเดียวกัน บันทึกความเข้าใจ (MOU) ที่เคยมีการหารือกับจีนเพื่อจัดตั้งห้องปฏิบัติการตรวจวิเคราะห์สารพิษร่วมกับมหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง ก็ยังไม่มีการลงนามเกิดขึ้นจริง
.
ณัฐพงษ์กล่าวต่อไปว่า ปัญหาปัจจุบันไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการตรวจพบสารพิษในแหล่งน้ำ แต่ยังมีรายงานการตรวจพบสารพิษตกค้างในผลผลิตทางการเกษตร เช่น เมล็ดข้าว ซึ่งสร้างความกังวลว่าจะมีผลผลิตจากพื้นที่ปนเปื้อนกระจายไปถึงผู้บริโภคในพื้นที่อื่นแล้วหรือไม่ จึงจำเป็นต้องเร่งดำเนินมาตรการแก้ไขที่ต้นเหตุ ไม่ใช่เพียงเพิ่มการตรวจวัดสารพิษ
.
ทั้งนี้ พรรคประชาชนเคยยื่นข้อมูลการศึกษาของ Stimson Center ซึ่งระบุพิกัดพื้นที่เหมืองในเมียนมาจำนวน 2,676 จุด เพื่อให้รัฐบาลนำไปใช้ประกอบการเจรจากับประเทศที่เกี่ยวข้อง แต่จนถึงปัจจุบันยังไม่เห็นความคืบหน้าที่ชัดเจน รวมถึงการเยือนประเทศไทยของนายกรัฐมนตรีจีนก่อนหน้านี้ ก็ไม่ปรากฏว่ามีการหยิบยกประเด็นดังกล่าวขึ้นหารืออย่างเป็นรูปธรรม
.
ณัฐพงษ์เสนอว่า สำหรับมาตรการภายในประเทศ ควรให้กระทรวงอุตสาหกรรมและกระทรวงพาณิชย์ใช้อำนาจตามกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับแร่และการนำเข้าส่งออก เพื่อตรวจสอบบริษัทไทยที่นำเข้าสินแร่จากเมียนมาและอาจใช้ประเทศไทยเป็นทางผ่านเพื่อส่งออกไปยังจีน โดยต้องตรวจสอบแหล่งที่มาของสินแร่และมาตรฐานสิ่งแวดล้อมของเหมืองต้นทาง หากพบการดำเนินการที่ไม่เป็นไปตามมาตรฐาน ต้องมีมาตรการระงับ ยับยั้ง หรือดำเนินการตามกฎหมายกับบริษัทที่เกี่ยวข้อง
.
นอกจากนี้ สำนักงานป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน (ปปง.) ควรตรวจสอบเส้นทางการเงินของบริษัทที่เกี่ยวข้องกับการค้าสินแร่ เพื่อพิจารณาว่ามีความเชื่อมโยงกับเครือข่ายทุนสีเทาหรือการกระทำผิดกฎหมายอื่นหรือไม่ ซึ่งมาตรการเหล่านี้อยู่ภายใต้อำนาจของรัฐบาลไทยและสามารถเริ่มดำเนินการได้ทันที
.
ด้านสรศักดิ์กล่าวถึงความสำคัญของการทูตรัฐสภา โดยระบุว่า สส.พรรคประชาชนได้เรียกร้องให้ประธานรัฐสภาจัดตั้งคณะทำงานและกำหนดองค์ประกอบผู้แทนรัฐสภาในการเข้าร่วมการประชุมสมัชชารัฐสภาอาเซียน (AIPA) ให้มีความสมดุลระหว่างฝ่ายรัฐบาลและฝ่ายค้าน เพื่อให้การทำงานด้านการทูตรัฐสภาสะท้อนผลประโยชน์ของประชาชนอย่างรอบด้าน
.
กรอบความร่วมมือของอาเซียนมีความตกลงที่สามารถนำมาใช้ประโยชน์กับปัญหาสารพิษข้ามพรมแดนได้ ทั้งความตกลงด้านมลพิษหมอกควันข้ามแดนและความร่วมมือด้านการจัดการภัยพิบัติ ซึ่งครอบคลุมภัยพิบัติที่เกิดจากการกระทำของมนุษย์ แต่การที่รัฐสภาไทยไม่ได้มีกระบวนการจัดตั้งคณะทำงานและหารือร่วมกันถึงประเด็นสำคัญที่จะนำเข้าสู่เวทีระหว่างประเทศ ทำให้ประเทศไทยสูญเสียโอกาสในการผลักดันปัญหาที่กระทบต่อประชาชน
.
สรศักดิ์กล่าวต่อไปว่า ประธานรัฐสภาควรทบทวนกระบวนการคัดเลือกและจัดตั้งคณะผู้แทนสำหรับการประชุมระหว่างประเทศในอนาคต รวมถึงเวทีที่เกี่ยวข้องกับองค์การเพื่อความร่วมมือทางเศรษฐกิจและการพัฒนา (OECD) เพื่อให้รัฐสภาสามารถใช้กลไกการทูตนิติบัญญัติในการรักษาผลประโยชน์ของประเทศได้อย่างเต็มที่
.
ขณะที่พิศาลเสนอแนวทางการดำเนินนโยบายต่างประเทศ 3 ข้อต่อนายกรัฐมนตรี โดยระบุว่าความสำคัญของการประชุมสุดยอดผู้นำไม่ได้อยู่เพียงการประชุมในห้องใหญ่ แต่อยู่ที่โอกาสในการหารือทวิภาคีกับผู้นำประเทศต่างๆ ซึ่งมีเวลาจำกัดและต้องเตรียมประเด็นที่ชัดเจน เพื่อให้สามารถนำไปติดตามผลต่อได้
.
ข้อเสนอแรก นายกรัฐมนตรีควรใช้โอกาสนี้หารือกับประธานาธิบดี สี จิ้นผิง ของจีนโดยตรง เพื่อสื่อสารถึงความเดือดร้อนของประชาชนไทยจากสารพิษที่ไหลลงสู่แม่น้ำข้ามพรมแดน และชี้ให้เห็นว่าปัญหาดังกล่าวส่งผลกระทบต่อภาพลักษณ์ของจีนในสายตาประชาชนไทยด้วย
.
ข้อเสนอที่สอง ให้นายกรัฐมนตรีใช้แรงกดดันจากฝ่ายค้านและประชาชนเป็นส่วนหนึ่งของการเจรจากับจีน โดยสื่อสารว่ารัฐบาลไทยกำลังเผชิญข้อเรียกร้องให้ระงับการนำเข้าและการผ่านแดนของสินแร่จากเมียนมาที่ไม่ผ่านมาตรฐานสิ่งแวดล้อม ด้วยเหตุผลด้านความมั่นคงทางสาธารณสุข รวมถึงการตรวจสอบเส้นทางการเงินและดำเนินคดีเรียกค่าเสียหายจากบริษัทที่เกี่ยวข้องกับการนำเข้าสินแร่
.
ข้อเสนอที่สาม ให้นายกรัฐมนตรีใช้ความสัมพันธ์กับประเทศพันธมิตร ได้แก่ ญี่ปุ่น เกาหลีใต้ แคนาดา และออสเตรเลีย เพื่อชักชวนให้เข้ามามีบทบาทในความร่วมมือระดับอนุภูมิภาคมากขึ้น โดยเฉพาะการแบ่งปันเทคโนโลยีตรวจสอบและลดสารพิษปนเปื้อนในแม่น้ำสาย แม่น้ำรวก และแม่น้ำโขง
.
พิศาลยังกล่าวต่อไปว่า หากนายกรัฐมนตรีมีโอกาสพบประธานาธิบดี โดนัลด์ ทรัมป์ ของสหรัฐอเมริกา แม้จะเป็นช่วงเวลาสั้นๆ ก็ควรเตรียมประเด็นที่สามารถสร้างความสนใจและนำไปสู่การหารือเพิ่มเติมในอนาคต ส่วนการหารือกับรัฐบาลเมียนมาเพียงฝ่ายเดียวอาจไม่เพียงพอ เนื่องจากพื้นที่ตั้งเหมืองและโรงงานที่เกี่ยวข้องจำนวนมากอยู่ในเขตอิทธิพลของกลุ่มชาติพันธุ์ ซึ่งรัฐบาลทหารเมียนมาไม่ได้มีอำนาจควบคุมอย่างทั่วถึง ขณะที่จีนมีอิทธิพลในพื้นที่ดังกล่าว จึงจำเป็นต้องใช้การเจรจากับจีนและความร่วมมือจากประเทศอื่นควบคู่กันไป และการทูตของรัฐบาลควรมุ่งแก้ไขปัญหาและปกป้องผลประโยชน์ของประชาชนไทย มากกว่าการดำเนินการตามขั้นตอนทางราชการเพียงอย่างเดียว