“ภัทรพงษ์” ซัดรัฐบาลแก้มลพิษข้ามแดน 1 ปีไม่คืบ จี้กล้าคุยเมียนมา–จีน ขุดต้นตอเหมืองแร่

“ภัทรพงษ์” จี้รัฐบาลเร่งแก้ปมมลพิษทางน้ำข้ามแดน ชี้ 1 ปีไร้ความคืบหน้า ย้ำแค่ตั้งจุดตรวจน้ำไม่ช่วยแก้ปัญหา แนะกล้าคุยเมียนมา-จีน จัดการต้นตอเหมืองแร่ ยกระดับสู่วาระนานาชาติ

วันนี้ (18 พ.ย. 69) นายภัทรพงษ์ ลีลาภัทร์ สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดเชียงใหม่ พรรคประชาชน ในฐานะประธานคณะอนุกรรมาธิการพิจารณาศึกษามลพิษทางน้ำข้ามแดน ให้สัมภาษณ์ถึงการประชุมในวันนี้ว่า คณะอนุกรรมาธิการฯ มีการประชุม 2 ส่วน คือ การรับมือวิกฤตเฉพาะหน้า ซึ่งได้เชิญจังหวัดเชียงราย การประปาส่วนภูมิภาค กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย และกรมควบคุมมลพิษ เข้าชี้แจง และส่วนที่สองคือการติดตามปัญหาที่ต้นเหตุ โดยเชิญกระทรวงการต่างประเทศ และกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เพื่อติดตามความคืบหน้าหลังจากสัปดาห์ที่ผ่านมาปรากฏเป็นข่าวว่า นายสีหศักดิ์ พวงเกตุแก้ว รองนายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ ได้พูดคุยกับนายมิน อ่อง ไลง์ ประธานาธิบดีเมียนมา ว่าผลการพูดคุยเป็นอย่างไร รวมถึงการพูดคุยกับจีนนอกรอบในช่วงสุดสัปดาห์ที่ผ่านมาด้วย เนื่องจากบันทึกความเข้าใจ (MOU) ที่เคยมีการหารือกับจีนเพื่อจัดตั้งห้องปฏิบัติการตรวจวิเคราะห์สารพิษร่วมกับมหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวงนั้น ยังไม่ได้มีการลงนามและไม่มีความคืบหน้า จึงต้องติดตามว่ารัฐบาลมีความคืบหน้าในการแก้ไขปัญหาทั้งเฉพาะหน้าและที่ต้นเหตุอย่างไรบ้าง

สำหรับท่าทีและการทำงานของรัฐบาลต่อปัญหาที่ยืดเยื้อมานาน นายภัทรพงษ์ กล่าวว่า การทำงานของรัฐบาลไม่มีความคืบหน้าอะไรเลย โดยสุดสัปดาห์ที่ผ่านมาตนเห็นรัฐมนตรีหลายท่านเดินทางไปยังจังหวัดเชียงราย แต่ก็ยังเป็นการพูดคุยเรื่องเดิมอย่างฝายดักตะกอน และการย้ายแหล่งน้ำผลิตน้ำประปา ซึ่งหากย้อนไปวันนี้เมื่อปีที่แล้ว ก็พูดคุยกันเรื่องฝายดักตะกอนและการย้ายแหล่งน้ำผลิตน้ำประปาเช่นเดียวกัน ในมุมมองของตนจึงเห็นว่าการแก้ไขปัญหาจากรัฐบาลไม่มีความคืบหน้าเลย

ส่วนการประชุมคณะทำงานร่วมกับเมียนมาในวันที่ 25-26 พ.ย. นี้ ตามกรอบข้อตกลง (TOR) ที่เคยลงนามร่วมกับพลเอกอาวุโส มิน อ่อง ไลง์ นายภัทรพงษ์ ตั้งข้อสังเกตว่า หากไม่เกิดเหตุการณ์นี้ขึ้นจะมีการประชุมหรือไม่ เพราะมีการเซ็น TOR ตั้งแต่เดือนสิงหาคม แต่จนจะสิ้นเดือนพฤศจิกายนเพิ่งจะมีการประชุมกัน อีกทั้งเนื้อหาก็มีเพียงเรื่องการตรวจน้ำในลักษณะต่างคนต่างตรวจแล้วส่งผลมาแชร์กันเท่านั้น ซึ่งหากคุยกันอยู่แค่เรื่องการตรวจน้ำจะไม่มีทางแก้ปัญหาได้ หากไม่กล้าคุยถึงเรื่องเหมืองแร่และประเทศที่สามอย่างประเทศจีน เพราะแร่แรร์เอิร์ธถึง 90% ของเมียนมาถูกส่งไปที่จีน รวมถึงแร่พลวงที่ส่งเข้ามาในไทยแล้วส่งต่อไปยังจีน ดังนั้น หากไม่กล้าพูดเรื่องนี้และไม่กล้าสืบหาต้นตอ ก็ไม่สามารถแก้ไขปัญหาได้ การประชุมที่เกิดขึ้นก็จะเป็นเพียงการกำหนดจุดตรวจน้ำเท่านั้น ซึ่งไม่ได้เป็นประโยชน์ต่อการแก้ไขปัญหาให้คนไทยแต่อย่างใด
ต่อข้อถามถึงแนวทางแก้ไขปัญหาในจุดทำเหมืองแร่ซึ่งอยู่ในพื้นที่ของชนกลุ่มน้อยในเมียนมา

นายภัทรพงษ์ ระบุว่า ที่ผ่านมาเราพูดถึงแต่การแก้ปัญหาตามหลักการทั่วไป แต่สิ่งที่ยังไม่ได้พูดถึงและมีความสำคัญมากคือการแก้ไขปัญหาด้านความมั่นคง แม้จะมีการอ้างว่าเหมืองอยู่ในพื้นที่ของกลุ่มว้าซึ่งรัฐบาลเมียนมาเข้าไปไม่ได้ แต่อย่าลืมว่าเหมืองมีเป็นพันจุด ไม่ได้อยู่ในพื้นที่ของว้าทั้งหมด แต่ยังอยู่ในพื้นที่ของชนกลุ่มน้อยและกลุ่มชาติพันธุ์อื่น ๆ ที่รัฐบาลเมียนมาสามารถเข้าไปจัดการได้ ซึ่งฝ่ายไทยต้องเข้าไปพูดคุย และฝ่ายความมั่นคงของไทยเองก็ต้องเข้าไปประสานพูดคุยกับกลุ่มชาติพันธุ์เหล่านั้นด้วย

นายภัทรพงษ์ ย้ำว่า สิ่งที่ต้องดำเนินการอย่างเร่งด่วนคือการตรวจน้ำร่วมกัน โดยต้องเข้าไปในพื้นที่เหมืองที่รัฐบาลทหารเมียนมาสามารถกำกับดูแลได้ เพื่อตรวจวัดคุณภาพน้ำและพิสูจน์ให้ชัดเจนว่าความเข้มข้นของสารพิษมาจากต้นเหมืองแล้วค่อย ๆ เจือจางมายังประเทศไทยหรือไม่ ส่วนการจัดการแร่ที่ทหารเมียนมาระบุว่าไม่สามารถเข้าไปจัดการในพื้นที่เหมืองได้นั้น แต่ในส่วนของแร่ที่ถูกลำเลียงออกมาตามระบบโลจิสติกส์ก่อนเข้าสู่ด่านของประเทศไทย เป็นสิ่งที่รัฐบาลเมียนมาสามารถจัดการได้อย่างแน่นอน ฝ่ายไทยจึงต้องหารือให้ชัดเจนว่าจะใช้กฎหมายควบคุมการนำเข้าแร่และจัดการห่วงโซ่อุปทานในประเทศอย่างไร ขณะเดียวกันรัฐบาลเมียนมาก็ต้องออกกฎหมายควบคุมในส่วนของประเทศตนเองด้วย

นอกจากนี้ นายภัทรพงษ์ ยังแสดงความกังวลถึงผลกระทบจากสารปนเปื้อนในน้ำที่ถูกนำไปใช้ในภาคการเกษตร โดยระบุว่า ตนได้พูดเรื่องนี้มาตั้งแต่เดือนมิถุนายนปีที่แล้ว ว่าน้ำเหล่านี้ถูกนำไปใช้ทำเกษตรกรรมในพื้นที่ลุ่มน้ำกกและลุ่มน้ำสายรวมกันกว่า 120,000 ไร่ ทั้งการปลูกข้าวและพืชผักต่าง ๆ ซึ่งผลการตรวจพืชผักพบการปนเปื้อนจำนวนมาก สอดคล้องกับข้อมูลของกรมพัฒนาที่ดินที่ตรวจพบการปนเปื้อนของสารหนูและสารตะกั่ว ดังนั้น ในฤดูกาลปัจจุบันรัฐบาลต้องเร่งลงพื้นที่เสี่ยง ตรวจสอบพื้นที่ที่เกิดน้ำท่วมเป็นประจำและพื้นที่ที่ใช้น้ำจากแหล่งดังกล่าว หากพบค่าสารปนเปื้อนเกินมาตรฐานต้องเร่งเยียวยาเกษตรกร และต้องสกัดกั้นไม่ให้ผลผลิตเหล่านี้ออกสู่ตลาด ซึ่งเป็นสิ่งพื้นฐานที่รัฐบาลต้องทำแต่กลับยังไม่ได้ดำเนินการ

ส่วนกรณีการออกประกาศควบคุมการนำเข้าแร่ตาม พ.ร.บ.แร่ ที่คาดว่าจะเริ่มบังคับใช้ในช่วงปลายเดือนมกราคม 2570 ว่าล่าช้าเกินไปหรือไม่ นายภัทรพงษ์ มองว่า ล่าช้าไปมาก เพราะคณะอนุกรรมาธิการฯ ได้สะท้อนข้อเสนอนี้ไปยังกรมอุตสาหกรรมพื้นฐานและการเหมืองแร่ตั้งแต่ปีที่แล้ว แต่ในตอนนั้นทางกรมฯ ไม่เห็นพ้องด้วยและไม่ได้เดินหน้าต่อ ทั้งที่รับทราบปัญหามาเป็นปีแล้ว จึงต้องเร่งดำเนินการให้เร็วที่สุด อย่างไรก็ตาม การควบคุมการนำเข้าแร่เพียงอย่างเดียวไม่สามารถแก้ปัญหาได้ทั้งหมด เป็นเพียงส่วนเล็ก ๆ เท่านั้น เพราะแร่ที่นำเข้าผ่านไทยมีเพียงพลวงและดีบุก แต่ยังมีแรร์เอิร์ธและทองคำที่ไม่ได้ส่งผ่านไทย แต่ส่งตรงไปยังประเทศที่สามคือจีนเลย ดังนั้น รัฐบาลไทยต้องเร่งจัดการที่ต้นตอ กล้าพูดคุยกับทั้งเมียนมาและจีน รวมถึงต้องยกระดับเรื่องนี้ให้เป็นวาระของนานาชาติ ไม่ใช่แค่ในระดับอาเซียนอีกต่อไป

นายภัทรพงษ์ กล่าวทิ้งท้ายด้วยว่า ปัญหาที่หนักหน่วงยิ่งกว่าน้ำประปาส่วนภูมิภาคคือระบบประปาหมู่บ้าน เพราะปัจจุบันประชาชนพึ่งพาประปาหมู่บ้านสูงถึง 85% สิ่งที่รัฐบาลต้องให้ความสำคัญจึงไม่ใช่แค่ประปาส่วนภูมิภาค แต่ต้องดูแลประปาหมู่บ้านด้วย โดยเฉพาะแหล่งน้ำบาดาลที่เป็นบ่อตื้นซึ่งน่ากังวลมาก และยิ่งเป็นแหล่งน้ำผิวดินยิ่งน่ากังวลมากขึ้นไปอีก รัฐบาลจึงต้องเร่งจัดสรรงบกลางให้กับพื้นที่จังหวัดเชียงราย เพื่อนำไปสร้างสถานีบำบัดน้ำประปาหมู่บ้านที่ใช้แหล่งน้ำผิวดิน แต่จนถึงปัจจุบันเรื่องนี้ก็ยังไม่มีความคืบหน้าเช่นกัน