ชลบุรี, 15 พฤศจิกายน 2569 – นฤมาศ เปี่ยมบัณฑิต สส.ชลบุรี เขต 6 พรรคประชาชน กล่าวถึงวิกฤตมลพิษและปัญหาการลักลอบทิ้งกากอุตสาหกรรมในพื้นที่ภาคตะวันออกว่า ตลอดปี 2569 ประชาชนในพื้นที่ภาคตะวันออกต้องเผชิญกับปัญหามลพิษอย่างต่อเนื่องแทบไม่เว้นแต่ละเดือน ล่าสุดกรมศุลกากรตรวจยึดตู้คอนเทนเนอร์ขยะอิเล็กทรอนิกส์กว่า 48 ตันที่ท่าเรือแหลมฉบัง ซึ่งสำแดงเท็จเป็น ‘เศษเหล็ก’ แต่สอดไส้แผงวงจรอิเล็กทรอนิกส์ไว้ภายใน โดยพบว่าเพียง 11 เดือนแรกของปีงบประมาณ 2569 มีคดีลักลอบนำเข้าขยะตามอนุสัญญาบาเซลสูงถึง 187 คดี ของกลางรวมกว่า 9.67 ล้านกิโลกรัม ขณะเดียวกันกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (ทส.) ยังตรวจพบจุดลักลอบทิ้งกากอุตสาหกรรมในภาคตะวันออกมากถึง 61 แห่ง ซึ่งกระทรวงอุตสาหกรรมยอมรับเองว่าการลักลอบทิ้งกากในพื้นที่ EEC และ จ.ปราจีนบุรี ทำกันเป็นขบวนการเครือข่าย ซ้ำร้ายเหตุเพลิงไหม้โกดังพลาสติกที่ อ.บ้านบึง จ.ชลบุรี ยังบีบให้ต้องอพยพประชาชนกว่า 1,400 คน ท่ามกลางความเสี่ยงต่อสารไดออกซินตกค้างในอากาศและแหล่งน้ำ
นฤมาศระบุว่า เหตุการณ์เหล่านี้ไม่ใช่เรื่องบังเอิญ แต่เป็นผลพวงโดยตรงจากการที่ประชาชนถูกลิดรอนสิทธิทางกฎหมาย หากย้อนดูรัฐธรรมนูญฉบับปี 2540 (มาตรา 56) และฉบับปี 2550 (มาตรา 67) เคยรับรองสิทธิของประชาชนในการอยู่อาศัยในสิ่งแวดล้อมที่ไม่เป็นอันตรายต่อสุขภาพ สิทธิการมีส่วนร่วมในโครงการพัฒนา และสิทธิในการฟ้องร้องหน่วยงานรัฐที่ละเลยหน้าที่ พร้อมทั้งมีกลไกองค์การอิสระด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพคอยตรวจสอบก่อนอนุมัติโครงการเสี่ยง ซึ่งเคยเป็นฐานกฎหมายสำคัญที่ชุมชนใช้ต่อสู้คดีและคุ้มครองสิ่งแวดล้อมได้จริง แต่รัฐธรรมนูญฉบับปี 2560 กลับตัด ‘สิทธิในสิ่งแวดล้อมที่ปลอดภัย’ ออกจากหมวดสิทธิและเสรีภาพ โดยมาตรา 43 เหลือเพียงสิทธิในการอนุรักษ์จัดการทรัพยากรธรรมชาติ ซึ่งเป็นคนละเรื่องกับสิทธิที่จะไม่ถูกยัดเยียดมลพิษ ส่วนการมีส่วนร่วมก็ถูกลดทอนไปเป็นเพียง ‘หน้าที่ของรัฐ’ ในมาตรา 58 ที่จำกัดการรับฟังความเห็นเฉพาะโครงการที่รัฐมองว่ากระทบอย่างรุนแรง และยุบเลิกองค์การอิสระไปทั้งหมด
นฤมาศกล่าวต่อไปว่า เมื่อสิ่งที่เคยเป็นสิทธิของประชาชนถูกแปลงเป็นหน้าที่ของรัฐ ผู้ตัดสินว่าทำหน้าที่ครบถ้วนหรือไม่จึงกลายเป็นตัวรัฐเอง ซ้ำเติมด้วยการใช้คำสั่งหัวหน้า คสช. ตามมาตรา 44 ยกเว้นผังเมืองให้บางกิจการ และการแก้ไข พ.ร.บ.โรงงาน พ.ศ. 2562 ที่ปลดล็อกให้กิจการขนาดเล็กจำนวนมากหลุดพ้นจากการกำกับดูแล ส่งผลให้มาตรการปราบปรามขยะพิษของรัฐบาลในปัจจุบันเป็นเพียงการแก้ปัญหาที่ปลายเหตุหลังเกิดความเสียหายขึ้นแล้ว และขึ้นอยู่กับความกระตือรือร้นของรัฐบาลเป็นคราวๆ ไป ประชาชนไม่มีสิทธิเข้าถึงข้อมูลมลพิษ ไม่มีสิทธิคัดค้านโครงการ และไม่มีสิทธิบีบให้รัฐฟื้นฟูพื้นที่ปนเปื้อน ความปลอดภัยในชีวิตของคนภาคตะวันออกจึงกลายเป็นเรื่องที่ต้องรอคอยความเมตตา แทนที่จะเป็นสิทธิขั้นพื้นฐานที่พึงมี
“ในฐานะ สส. ภาคตะวันออก ดิฉันเห็นว่าการจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ต้องไปไกลกว่าแค่การคืนสิทธิตามรัฐธรรมนูญปี 2540 หรือ 2550 เพราะโครงสร้างปัญหาในปัจจุบันมีความซับซ้อนขึ้นมาก รัฐธรรมนูญใหม่ต้องบัญญัติรับรอง ‘สิทธิในสิ่งแวดล้อมที่สะอาด ปลอดภัย และดีต่อสุขภาพ’ (Right to a Healthy Environment) ไว้ในหมวดสิทธิและเสรีภาพอย่างชัดเจน ให้สอดคล้องกับข้อมติสมัชชาใหญ่แห่งสหประชาชาติเมื่อปี 2565 โดยต้องครอบคลุม 4 เสาหลักสำคัญ ได้แก่ การรับรองสิทธิการเข้าถึงข้อมูลการปล่อยและเคลื่อนย้ายสารมลพิษ (PRTR), สิทธิการมีส่วนร่วมของชุมชนในทุกโครงการที่ส่งผลกระทบ, การฟื้นฟูองค์การอิสระด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ และการวางหลักการ ‘ผู้ก่อมลพิษต้องเป็นผู้จ่าย’ (Polluter Pays Principle) พร้อมรับรองสิทธิของประชาชนในการฟ้องร้องทั้งรัฐและเอกชนให้ชดใช้และฟื้นฟูความเสียหาย” สส.ชลบุรี พรรคประชาชน กล่าว
“ตราบใดที่กฎหมายสูงสุดยังไม่รับรองว่าประชาชนเป็นเจ้าของสิทธิในสิ่งแวดล้อม ทะเลและแผ่นดินภาคตะวันออกก็จะยังคงถูกใช้เป็นถังขยะรองรับกากพิษของโลกและกลุ่มทุนต่อไป การร่างรัฐธรรมนูญฉบับใหม่จึงเป็นหมุดหมายสำคัญที่สุดในการทวงคืนสิทธินี้กลับมา เพื่อทำให้อากาศ น้ำ และดินที่ปลอดภัย เป็นสิ่งที่คนไทยทุกคนสามารถลุกขึ้นเรียกร้องได้ตามกฎหมาย ไม่ใช่สิ่งที่ต้องรอรับการสงเคราะห์จากรัฐบาล” นฤมาศกล่าวทิ้งท้าย
