เชียงราย, 15 พ.ย. ศ.ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) ยกทัพนักวิจัยจาก 8 มหาวิทยาลัยชั้นนำและหน่วยงานวิจัยของรัฐ ลงพื้นที่ ต.ผางาม อ.เวียงชัย จ.เชียงราย ในงาน “มหกรรมนวัตกรรมไบโอชาร์และเกษตรกรสู้ควัน เทคโนโลยีบำรุงดิน ลดการเผา และลดฝุ่น PM2.5 ด้วยวิจัยและนวัตกรรม” ซึ่งในงานดังกล่านี้โชว์ 21 นวัตกรรมที่เปลี่ยนฟางข้าว ซังข้าวโพด และเศษไผ่ซึ่งเคยถูกเผาทิ้ง ให้กลายเป็นปุ๋ย ไบโอชาร์ และสินค้าสร้างรายได้ ซึ่งงานวิจัยเหล่านี้ได้ลงสู่แปลงเกษตรจริงแล้วกว่า 80,000 ไร่ ครอบคลุมเกษตรกรกว่า 4,500 ราย ครบทั้ง 8 จังหวัดภาคเหนือตอนบน โดยมี นางสาวปิยะรัฐชย์ ติยะไพรัช รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ พร้อมด้วยผู้บริหารระดับสูงของหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง และนักวิจัย เข้าร่วมงานอย่างคับคั่ง
ศ.ดร.ยศชนัน กล่าวว่า ปัญหาฝุ่น PM2.5 ในพื้นที่ภาคเหนือเชื่อมโยงกับการเผาในพื้นที่เกษตร ไฟป่า และมลพิษจากกิจกรรมต่าง ๆ กระทรวง อว. จึงมุ่งขับเคลื่อนนโยบายที่เน้นแก้ปัญหาที่ต้นเหตุ โดยผลักดันงานวิจัย เทคโนโลยี และนวัตกรรม เช่น เทคโนโลยีการผลิตไบโอชาร์ และเทคโนโลยีปรับปรุงคุณภาพดิน เข้ามาเป็นเครื่องมือช่วยเกษตรกรจัดการเศษวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตร ซึ่งไม่เพียงลดการเผา แต่ยังสร้างรายได้เพิ่ม ทั้งนี้ การดำเนินงานต้องบูรณาการความร่วมมือกับภาคีเครือข่ายและประชาชน เพื่อถ่ายทอดองค์ความรู้สู่ชุมชน พร้อมติดตามประเมินผลอย่างเป็นรูปธรรมผ่านตัวชี้วัดที่สะท้อนความสำเร็จ ทั้งปริมาณการเผาที่ลดลง พื้นที่เกษตรที่นำเทคโนโลยีไปใช้ และคุณภาพชีวิตของประชาชนที่ดีขึ้น
ด้าน นางสาวปิยะรัฐชย์ ติยะไพรัช รมช.เกษตรและสหกรณ์ กล่าวว่า กระทรวงเกษตรฯ ให้ความสำคัญกับการส่งเสริมเกษตรกรรมลดการเผา ควบคู่กับการเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตและยกระดับรายได้เกษตรกร ความร่วมมือกับ อว. ในครั้งนี้ เป็นกลไกสำคัญในการนำนวัตกรรมมาแก้ปัญหาที่ต้นเหตุอย่างเป็นระบบ โดยเฉพาะการนำไบโอชาร์มาบริหารจัดการวัสดุเหลือใช้ให้เกิดประโยชน์สูงสุด ซึ่งจะช่วยลดการเผา เพิ่มมูลค่า และสร้างโอกาสทางเศรษฐกิจให้แก่เกษตรกรอย่างยั่งยืน
ขณะที่ ดร.วิภารัตน์ ดีอ่อง ผู้อำนวยการสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) กล่าวว่า วช. ได้สนับสนุนทุนวิจัยเพื่อแก้ไขปัญหาการเผาและฝุ่น PM2.5 โดยขับเคลื่อนผ่าน 5 แนวทางหลัก ได้แก่ 1. นวัตกรรมเตาไบโอชาร์พลังงานชุมชน “BioCycle Kiln” 2. การพัฒนาซีเมนต์ตรึงคาร์บอนและสารปรับปรุงดินจากไบโอชาร์ 3. นวัตกรรมจัดการตอซังและฟางข้าวแบบไม่เผา “เคลียร์ตอ” 4. โครงการ “ข้าวคลีนแอร์” ข้าวเกษตรฟื้นฟูไร้การเผาที่เชื่อมโยงสู่ตลาดมูลค่าสูง และ 5. การยกระดับเกษตรกรสู่ผู้ประกอบการไบโอชาร์ตามบริบทพื้นที่ ซึ่งความร่วมมือครั้งนี้ถือเป็นโอกาสสำคัญในการเชื่อมโยง อว. และกระทรวงเกษตรฯ เพื่อเสนอแนวทางยกระดับภาคการเกษตรอย่างเป็นรูปธรรม
ด้านนายนรศักดิ์ สุขสมบูรณ์ รองผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงราย กล่าวเสริมว่า ปัจจุบันจังหวัดเชียงรายเร่งส่งเสริมการเกษตรที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม การนำเทคโนโลยีและนวัตกรรมจาก อว. มาจัดการวัสดุเหลือใช้ โดยเฉพาะการผลิตไบโอชาร์ จะช่วยเปลี่ยนของเหลือทิ้งให้เป็นทรัพยากรมีมูลค่า การบูรณาการจากทุกภาคส่วนจึงไม่เพียงช่วยลดปัญหาฝุ่น PM2.5 แต่ยังสร้างโอกาสทางเศรษฐกิจให้แก่ชุมชนในระยะยาว
สำหรับบรรยากาศภายในงาน มีการลงนามหนังสือแสดงเจตจำนงความร่วมมือ (LOI) จำนวน 8 ฉบับ ระหว่าง วช. กับสถาบันการศึกษา ภาคเอกชน และเครือข่ายชุมชน เพื่อพัฒนาผลิตภัณฑ์และเชื่อมโยงตลาดข้าวคลีนแอร์ พร้อมกันนี้ ศ.ดร.ยศชนัน และ รมช.เกษตรฯ ได้ร่วมมอบสัญลักษณ์ “ชุมชนเกษตรกรสู้ควัน” เตาไบโอชาร์ชุมชน นวัตกรรมย่อยตอซัง ต้นกล้าผักออร์แกนิก และผลิตภัณฑ์ไบโอชาร์หมักตรึงธาตุอาหาร ให้แก่เครือข่ายชุมชนในภาคเหนือรวม 19 แห่ง ก่อนที่คณะผู้บริหารจะร่วมเยี่ยมชมนิทรรศการผลงานวิจัยและนวัตกรรมลดฝุ่น PM2.5 ที่นำมาจัดแสดงอย่างหลากหลาย อาทิ นวัตกรรมห่วงโซ่อุปทานสีเขียว “เคี้ยวเขียว” เทคโนโลยีเตาปฏิกรณ์คู่ควบอุณหภูมิสูง และเครื่องกลั่นน้ำมันหอมสมุนไพร เพื่อนำไปขยายผลการใช้งานจริงต่อไป
