ท่ามกลางผืนป่าและวิถีชุมชนไทย ยังมีสมุนไพรพื้นถิ่นที่ถูกเรียกขานต่างชื่อแต่คุณค่าเดียวกัน—“ส้มกุ้งขน” ไม้พุ่มใบขนนุ่ม ดอกม่วงแต้มจุดงาม และสรรพคุณที่สืบทอดจากภูมิปัญญาโบราณ
“ส้มกุ้งขน” คือพืชสมุนไพรไทยที่สะท้อนความหลากหลายทั้งชื่อเรียกและการใช้ประโยชน์ในแต่ละถิ่น ชื่อวิทยาศาสตร์ Ardisia helferiana Kurz อยู่ในวงศ์ PRIMULACEAE พบกระจายตัวในหลายภูมิภาคของประเทศ และผูกพันกับชีวิตผู้คนมายาวนาน
ในภาคกลางและตะวันออก ชาวบ้านรู้จักกันในชื่อ ก้างปลา หรือ ตาปลา ขณะที่บางพื้นที่เรียก จีนจำ แม่ฮ้าง หรือ พุมมะราชา ส่วนภาคใต้มีชื่ออย่าง คราม ครามกุ้ง ตาไก่ และ พระยาราม ด้านภาคอีสานเรียก แม่ห้าง ชื่อที่แตกต่างเหล่านี้ล้วนบอกเล่าร่องรอยวัฒนธรรมและภูมิปัญญาท้องถิ่น
ทางพฤกษศาสตร์ ส้มกุ้งขนเป็นไม้พุ่มหรือไม้ต้นขนาดเล็ก ใบเดี่ยวเรียงสลับ แผ่นใบมีขนอ่อนนุ่มปกคลุมทั้งสองด้าน ให้สัมผัสละมุนมือ ดอกออกเป็นช่อแบบช่อกระจะตามซอกใบ กลีบดอกสีม่วงแกมชมพู แต้มจุดประสีม่วงเข้มทั่วกลีบอย่างมีเอกลักษณ์ เมื่อถึงฤดูติดผล ผลสดทรงกลมจะค่อย ๆ เปลี่ยนจากสีม่วงเข้มเป็นสีดำ แสดงถึงความสมบูรณ์ของวงจรชีวิต
ด้านสรรพคุณ สมุนไพรชนิดนี้ถูกใช้ในตำรับพื้นบ้านมาแต่เดิม ใบ นำไปปรุงยาแก้ตับพิการ ขณะที่ ผล เชื่อว่าช่วยบำรุงกำลัง เป็นอีกหนึ่งตัวอย่างของพืชป่าที่หลอมรวมความงามทางธรรมชาติเข้ากับคุณค่าการแพทย์แผนไทย
แหล่งอ้างอิง : สำนักวิจัยการอนุรักษ์ป่าไม้และพันธุ์พืช กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช. (2559). ความหลากหลายทางชีวภาพพืชสมุนไพรในประเทศไทย เล่ม 1 (หน้า 216).
