หญ้าเหนียวหมา : วัชพืชผู้พิชิตโลกด้วย “การเกาะติด”
ท่ามกลางทุ่งหญ้า ป่าริมทาง และพื้นที่รกร้าง มีหญ้าชนิดหนึ่งที่ดูแสนธรรมดา หากแต่ซ่อนกลยุทธ์การอยู่รอดอันน่าทึ่งเอาไว้ — หญ้าเหนียวหมา วัชพืชเล็กๆ ที่ไม่ต้องมีปีก ไม่ต้องมีรากวิ่งไกล แต่สามารถเดินทางข้ามทวีปได้ เพียงอาศัยการ “ติดไปกับใครสักคน”
หญ้าชนิดนี้มีชื่อเรียกแตกต่างกันไปตามถิ่นที่ผู้คนคุ้นเคยชาวสตูลเรียกมันว่า ขนหมอยแม่ม่าย
ชาวชัยนาทเรียกว่า หญ้าอีเหนียวชาวระนองรู้จักในชื่อ หญ้าเหนียวหมาขณะที่ชาวสุราษฎร์ธานีเรียกว่า เหล็กไผ่
ชื่อพื้นบ้านเหล่านี้สะท้อนประสบการณ์ร่วมของผู้คนที่เคยถูกมัน “เกาะติด” อย่างไม่ตั้งใจ ส่วนในระดับสากล หญ้าชนิดนี้ถูกเรียกว่า Barbed grass หรือ “หญ้ามีหนาม” ชื่อที่บอกลักษณะสำคัญได้ตรงตัวที่สุด
หัวใจของความสำเร็จในการอยู่รอดของหญ้าเหนียวหมา อยู่ที่ ช่อดอกหนามเล็กๆ ที่กาบล่าง ประกอบกับขนต่อมพิเศษ ทำหน้าที่เหมือนตะขอธรรมชาติ สามารถเกี่ยวติดกับขนสัตว์ เสื้อผ้า หรือแม้แต่ถุงผ้าได้อย่างแนบเนียน ทุกการเดินผ่านของสัตว์หรือมนุษย์ จึงกลายเป็นการพาหนะในการกระจายพันธุ์
ชื่อสกุล Centotheca มาจากภาษากรีก“kenteo” หมายถึง หนามและ “theke” หมายถึง กาบเป็นชื่อที่บอกเล่าความชาญฉลาดของการออกแบบจากธรรมชาติได้อย่างชัดเจน
แม้ลำต้นจะสูงเพียง 30–60 เซนติเมตร แต่พื้นที่อิทธิพลของหญ้าเหนียวหมากลับกว้างใหญ่กว่าที่คิด
มันพบได้ตั้งแต่แอฟริกา อินเดีย ศรีลังกา เนปาล ภูฏาน จีน พม่า อินโดจีน มาเลเซีย ออสเตรเลีย ไปจนถึงหมู่เกาะแปซิฟิกในประเทศไทย พบได้ทุกภาค ตั้งแต่ระดับน้ำทะเลไปจนถึงพื้นที่สูงราว 2,000 เมตร
ใบของมันยาวประมาณ 10–16 เซนติเมตร รูปใบหอก ขอบใบมีขนสาก และมีลักษณะเด่นคือ เส้นใบขวางเป็นตาราง แตกต่างจากหญ้าทั่วไปอย่างชัดเจน
ช่อดอกแยกแขนงคล้ายช่อกระจะ แต่ละช่อมีดอกย่อย 3 ดอก โดยดอกล่างเป็นดอกสมบูรณ์เพศ ส่วนอีก 2 ดอกด้านบนเป็นหมัน — โครงสร้างที่เรียบง่าย แต่มีประสิทธิภาพสูง
ทั่วโลก สกุล Centotheca มีเพียง 3 ชนิด และในประเทศไทยพบเพียงชนิดเดียวเท่านั้นแม้จะถูกจัดเป็นวัชพืช แต่หญ้าเหนียวหมา คือบทเรียนของการปรับตัวและการอยู่รอดเครื่องย้ำเตือนว่า สิ่งมีชีวิตไม่จำเป็นต้องยิ่งใหญ่หรือโดดเด่นหากมีกลยุทธ์ที่เหมาะสม แม้แต่หญ้าเล็กๆ ก็สามารุพิชิตโลกได้
